Hoe groot is de moslim populatie in Nederland?

De vraag naar de omvang van de moslimbevolking in Nederland is zowel demografisch relevant als maatschappelijk gevoelig. Het antwoord biedt een cruciale basis voor een feitelijk gesprek over integratie, religieuze diversiteit en sociale cohesie in een continu veranderende samenleving. Cijfers alleen vertellen echter niet het hele verhaal; ze vormen het startpunt voor een bredere analyse.

Volgens het meest recente onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat zich baseert op herkomst en migratieachtergrond in combinatie met religieuze betrokkenheid, vormt de islam de op een na grootste religieuze groepering van het land. Concreet gaat het om een aantal dat zich beweegt tussen de 5 en 6 procent van de totale Nederlandse bevolking. Dit percentage vertaalt zich naar ruim 800.000 tot ongeveer een miljoen personen die tot de moslimgemeenschap worden gerekend.

Deze gemeenschap is verre van monolithisch. De grootste groep bestaat uit soennieten van Turkse en Marokkaanse afkomst, wier ouders of grootouders als gastarbeiders naar Nederland kwamen. Daarnaast zijn er significante groepen moslims uit voormalige Nederlandse koloniën zoals Suriname, en groeiende gemeenschappen met wortels in landen als Syrië, Irak, Afghanistan en Somalië, vaak als gevolg van meer recente asielmigratie. Deze diversiteit uit zich in een veelheid aan culturele praktijken, theologische interpretaties en mate van religieuze beleving.

Het meten van religieuze identiteit blijft complex. Waar het CBS primair kijkt naar formele religieuze affiliatie op basis van achtergrond, peilen andere onderzoeken de daadwerkelijke geloofsbeleving. Een aanzienlijk deel van de mensen met een islamitische achtergrond beschouwt zichzelf als cultureel moslim, zonder strikte religieuze praktijk. De dynamische en persoonlijke aard van geloof maakt een enkel, statisch cijfer dan ook altijd een benadering van een levendige en gevarieerde realiteit.

Hoe groot is de moslimpopulatie in Nederland?

Volgens de meest recente officiële cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) identificeerde ongeveer 5% van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder zich in 2022 als moslim. Dit komt neer op ongeveer 550.000 personen binnen die leeftijdsgroep.

Wanneer we de totale bevolking, inclusief kinderen, beschouwen, schatten onderzoekers en het CBS het totale aantal moslims in Nederland op ongeveer 5 tot 6% van de bevolking. Dit betekent dat er naar schatting tussen de 900.000 en 1 miljoen moslims in Nederland wonen.

De moslimgemeenschap in Nederland is zeer divers van samenstelling. De grootste groep bestaat uit mensen met een Turkse (circa 40%) of Marokkaanse (circa 40%) migratieachtergrond. Andere significante groepen hebben hun oorsprong in landen als Suriname, Afghanistan, Irak, Iran en Syrië.

Het is belangrijk op te merken dat de religieuze betrokkenheid binnen deze gemeenschap varieert. Niet iedereen met een islamitische achtergrond praktiseert de religie actief. Het CBS meet religieuze identiteit op basis van zelfidentificatie, niet op basis van praktijk of geloofsbeleving.

Demografische projecties van het CBS suggereren dat het aandeel moslims in de komende decennia naar verwachting licht zal groeien, voornamelijk door natuurlijke aanwas en migratie. Deze groei wordt echter getemperd door secularisatietrends die ook onder mensen met een migratieachtergrond zichtbaar zijn.

Huidig aantal en groeiprognose van moslims in Nederland

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vormde de islam in 2023 de op een na grootste religieuze groepering in Nederland. Op basis van onderzoek schat het CBS dat er ongeveer 5% van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder, oftewel zo'n 550.000 mensen, zichzelf als moslim identificeert. Wanneer ook kinderen worden meegerekend, komen andere schattingen, zoals die van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), uit op een totaal van ongeveer 900.000 tot 1 miljoen moslims in Nederland.

De moslimgemeenschap in Nederland is zeer divers. De grootste groep bestaat uit mensen met een Turkse of Marokkaanse achtergrond, gevolgd door moslims uit landen als Suriname, Afghanistan, Irak en Syrië. Deze diversiteit weerspiegelt zich ook in de verscheidenheid aan stromingen binnen de islam, zoals soennisme, sjiisme en alevitisme.

Wat de toekomstige ontwikkeling betreft, publiceert het CBS periodiek bevolkingsprognoses. Deze prognoses zijn geen voorspellingen, maar berekeningen op basis van veronderstelde trends in migratie, geboortecijfers en secularisatie. De meest recente langetermijnprognose wijst op een bescheiden groei van het absolute aantal moslims in Nederland, maar een relatief stabiel aandeel van de totale bevolking.

De belangrijkste factor voor groei blijft migratie, met name in de vorm van gezinshereniging en asielmigratie uit voornamelijk moslimlanden. Het geboortecijfer onder moslims, traditioneel hoger dan het Nederlands gemiddelde, convergeert steeds meer en is een minder dominante groeifactor geworden. Tegelijkertijd is er sprake van secularisatie, waarbij een deel van de mensen met een islamitische achtergrond zich niet (meer) religieus identificeert.

Het gecombineerde effect van deze trends leidt ertoe dat het aandeel moslims in de Nederlandse bevolking naar verwachting zal toenemen van ongeveer 5% nu tot naar schatting 7 à 8% rond het jaar 2050. Deze groei is dus geleidelijk en de islam zal naar verwachting een significante, maar niet dominante, religieuze minderheid in Nederland blijven.

Verdeling van de moslimbevolking over grote steden en regio's

De moslimbevolking in Nederland is niet gelijkmatig over het land verdeeld. De concentratie is het hoogst in de grote steden en de voormalige industriële en mijnbouwregio's. Deze geografische spreiding weerspiegelt de geschiedenis van arbeidsmigratie en gezinshereniging vanaf de jaren zestig en zeventig.

De vier grootste gemeenten – Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht – herbergen een aanzienlijk deel van de totale moslimgemeenschap. In Rotterdam en Amsterdam heeft naar schatting ongeveer een kwart van de inwoners een islamitische achtergrond. Den Haag, met zijn sterke banden met onder meer Turkse en Marokkaanse Nederlanders, kent een vergelijkbaar hoog percentage.

Op regionaal niveau zijn de provincies Zuid-Holland en Noord-Holland de kerngebieden, gevolgd door Noord-Brabant en Limburg. In Limburg is de aanwezigheid vooral verbonden aan de voormalige mijnbouw, waar gastarbeiders uit landen als Turkije en Marokko tewerk werden gesteld. Steden als Eindhoven, Tilburg en Enschede hebben eveneens grote en gevestigde moslimgemeenschappen.

In tegenstelling tot de stedelijke gebieden zijn de moslimpopulaties in de meer landelijke provincies zoals Friesland, Drenthe, Zeeland en Flevoland aanmerkelijk kleiner, zowel in absolute aantallen als in percentage van de lokale bevolking. Deze ongelijke verdeling betekent dat de sociale en maatschappelijke impact van de islam zichtbaarder is in de grote stedelijke centra.

Gebruikte methoden voor het tellen en schatten van het aantal moslims

Er bestaat geen officiële registratie van religie in Nederland, waardoor het aantal moslims geschat moet worden via indirecte methoden. De twee belangrijkste bronnen zijn het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Hun methoden verschillen aanzienlijk en leiden tot uiteenlopende cijfers.

De primaire methoden zijn:

1. Demografische statistiek op basis van migratieachtergrond (CBS)
   
   
   
   
   
   • Het CBS telt geen moslims, maar personen met een migratieachtergrond uit landen waar de islam de dominante religie is (zoals Turkije, Marokko, Suriname, Afghanistan, Irak, Iran en Syrië).
   
   
   
   • Dit is een objectieve, demografische telling, maar het is een benadering. Niet iedereen uit deze landen is moslim, en niet alle moslims in Nederland hebben deze migratieachtergrond.
   
   
   
   • Deze methode levert het potentiële maximum aan moslims op en wordt vaak gebruikt voor beleidsanalyses.
   
   
   
   
   
   



2. Sociologisch enquête-onderzoek (SCP en andere)
   
   
   
   
   
   • Organisaties zoals het SCP voeren grootschalige enquêtes uit (bijv. 'De religieuze kaart van Nederland') waarin mensen rechtstreeks naar hun religieuze overtuiging worden gevraagd.
   
   
   
   • Dit meet de zelfidentificatie: hoeveel mensen zichzelf als moslim beschouwen, ongeacht hun etnische achtergrond of praktiserend gedrag.
   
   
   
   • Deze methode levert doorgaans lagere cijfers op dan de CBS-methode, omdat secularisatie en niet-praktiserend zijn hierin worden meegenomen.
   
   
   
   
   
   

Naast deze kernmethoden worden aanvullende benaderingen gebruikt:

• Schattingen door moslimorganisaties: Gebaseerd op lidmaatschappen van moskeeën en gemeenschapsnetwerken. Deze kunnen zowel onder- als overschattingen geven.



• Analyses van praktiserend gedrag: Onderzoek naar bijvoorbeeld vrijdaggebed-bezoek of deelname aan de Ramadan, wat inzicht geeft in de actieve geloofsgemeenschap.



• Projecties en modelberekeningen: Combinatie van demografische data (geboorte, sterfte, migratie) met trends in secularisatie om toekomstige ontwikkelingen te voorspellen.

Het verschil in uitkomsten tussen de methoden verklaart waarom schattingen voor het aantal moslims in Nederland uiteenlopen van ongeveer 5% (op basis van zelfidentificatie) tot ruim 8% (op basis van migratieachtergrond) van de totale bevolking. De keuze voor een methode hangt dus sterk af van de onderzoeksvraag: gaat het om culturele achtergrond of om actieve religieuze beleving?

Veelgestelde vragen:

Wat is het huidige aantal moslims in Nederland?

Volgens de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft ongeveer 5% van de Nederlandse bevolking een islamitische achtergrond. Dit komt neer op ongeveer 900.000 personen. Het is een diverse groep, met wortels in landen als Turkije, Marokko, Suriname, Afghanistan, Irak en Syrië. De groei van deze populatie is de afgelopen jaren afgevlakt en wordt nu vooral bepaald door geboortecijfers en niet zozeer door nieuwe migratie.

Uit welke landen komen de meeste moslims in Nederland?

De grootste groepen hebben hun oorsprong in Turkije en Marokko. Dit is een direct gevolg van de wervingsverdragen voor gastarbeiders in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw en de daaropvolgende gezinshereniging. Daarnaast vormen mensen uit Suriname (met name van Javaanse afkomst), Afghanistan, Irak en Syrië aanzienlijke gemeenschappen. De Syrische groep is de afgelopen decade door de oorlog relatief snel gegroeid.

Hoe wordt het aantal moslims eigenlijk geteld? Gaat het om geloof of afkomst?

Dit is een goed punt. Officiële instanties zoals het CBS registreren geen geloof. De cijfers zijn daarom vaak schattingen, gebaseerd op enquêtes en de herkomstlanden van mensen of hun ouders. Wanneer we spreken over "moslims", gaat het dus vaak om mensen die zijn geboren in een land waar de islam de belangrijkste godsdienst is, of die zichzelf in onderzoeken als moslim identificeren. Niet iedereen met een dergelijke achtergrond is dus praktiserend. De cijfers zeggen vooral iets over culturele en demografische achtergrond.

Is het waar dat moslims over een paar jaar de meerderheid in Nederland vormen?

Nee, dat is niet waar. Alle demografische projecties wijzen erop dat moslims ook op de langere termijn een minderheid zullen blijven. De groei van deze groep is niet exponentieel. Factoren zoals secularisatie (ook binnen de gemeenschap), gemengde huwelijken en een dalend geboortecijfer onder tweede en derde generatie moslims spelen een rol. Verwacht wordt dat het aandeel de komende decennia zal stabiliseren of licht zal stijgen, maar zeker niet in de buurt komt van een meerderheid.

Zijn alle moslims in Nederland soennitisch?

Nee, de moslimgemeenschap in Nederland is religieus zeer divers. Hoewel de meerderheid inderdaad soennitisch is (met name van Turkse, Marokkaanse en Syrische afkomst), zijn er ook sjiitische moslims (bijvoorbeeld uit Irak of Afghanistan), alevieten (veelal uit Turkije) en soefi-bewegingen. Daarnaast zijn er verschillende stromingen binnen het soennisme, van zeer orthodox tot zeer liberaal. Deze interne diversiteit wordt in het publieke debat vaak over het hoofd gezien.