Is de islam de grootste religie in Nederland?

De vraag naar de grootste religieuze gemeenschap in Nederland raakt aan de kern van de maatschappelijke en demografische veranderingen van de afgelopen decennia. Lange tijd werd het religieuze landschap gedomineerd door verschillende christelijke stromingen, maar secularisatie en migratie hebben dit beeld ingrijpend getransformeerd. Dit maakt de vergelijking tussen het aantal aanhangers van het christendom en de islam tot een actueel en vaak besproken thema.

Om een helder antwoord te kunnen geven, is een onderscheid cruciaal tussen absolute aantallen en religieuze betrokkenheid. De statistieken over geloofsbelijdenis alleen vertellen niet het volledige verhaal over de praktiserende gelovigen binnen elke groep. Daarnaast speelt de definitie van "religie" een rol: wordt deze gemeten door formele lidmaatschap, zelfidentificatie, of regelmatige deelname aan religieuze praktijken?

Dit artikel analyseert de actuele cijfers en trends op basis van onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en andere wetenschappelijke instituten. Het plaatst de numerieke verhoudingen in een bredere context van secularisatie, vergrijzing onder de autochtone bevolking en de demografische samenstelling van de moslimgemeenschap in Nederland. De conclusie zal een genuanceerd beeld schetsen van de positie van de islam binnen het Nederlandse religieuze spectrum.

Huidige aantallen: hoeveel moslims en christenen zijn er volgens het CBS?

Volgens de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gebaseerd op onderzoek uit 2022, is het christendom nog steeds de grootste religieuze groepering in Nederland. Ongeveer 41% van de bevolking van 15 jaar en ouder rekent zich tot een christelijke stroming. Dit percentage omvat alle denominaties, waarvan de rooms-katholieken met 18% de grootste groep vormen, gevolgd door protestanten (14%).

De islam is de op een na grootste religie in het land. Ongeveer 6% van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder identificeert zich als moslim. In absolute aantallen komt dit neer op ongeveer 900.000 mensen. De moslimgemeenschap in Nederland is divers, met onder meer Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Syrische achtergronden.

Een opvallend en groeiend segment vormt de groep die zich niet tot een religie rekent. Meer dan de helft van de Nederlanders (52%) geeft aan geen religieuze achtergrond te hebben. Deze groep is de afgelopen decennia sterk in omvang toegenomen.

De cijfers van het CBS laten dus een duidelijk beeld zien: het christendom is qua aanhang nog altijd groter dan de islam. Het verschil in omvang tussen beide groepen is aanzienlijk. De seculiere, niet-religieuze groep is inmiddels de grootste "levensbeschouwelijke" categorie in de Nederlandse samenleving geworden.

Voorspellingen voor 2050: welke religie groeit of krimpt het snelst?

Demografische projecties, zoals die van het Pew Research Center, geven een duidelijk beeld van de religieuze verschuivingen in Nederland tot 2050. De meest opvallende trend is de verdere secularisatie. Het aandeel Nederlanders zonder religieuze affiliatie (atheïsten, agnosten, niet-gelovigen) zal naar verwachting de absolute meerderheid vormen en blijft het snelst groeien in relatief opzicht.

Tegelijkertijd zal de islam de snelst groeiende religieuze gemeenschap blijven. Deze groei wordt vrijwel volledig gedreven door demografische factoren: een jongere bevolkingspiramide en een hoger geboortecijfer onder de huidige moslimbevolking, vergeleken met de autochtone Nederlanders. Migratie speelt een aanvullende, maar minder dominante rol dan in het verleden.

De christelijke bevolkingsgroep zal in absolute aantallen en percentage van de bevolking het sterkst krimpen. Dit is een gevolg van vergrijzing, een laag geboortecijfer en een voortdurende stroom van mensen die de kerk verlaten. Binnen het christendom zal de krimp in traditionele protestantse en katholieke kerken het sterkst zijn, terwijl evangelische en pinkstergemeenten een relatief stabieler beeld kunnen laten zien.

Andere religies, zoals het hindoeïsme en boeddhisme, zullen naar verwachting een bescheiden groei doormaken of stabiel blijven, mede door migratie. Ondanks de groei van de islam zal Nederland in 2050 naar alle waarschijnlijkheid een overwegend seculier land zijn, waar religieuze minderheden een zichtbaarder deel van de samenleving uitmaken dan nu het geval is.

Regionale verschillen: in welke gemeenten heeft de islam de meeste aanhangers?

De verspreiding van moslims in Nederland is zeer ongelijkmatig over het land. De aanhang is sterk geconcentreerd in de grote steden en bepaalde industriële of vroegere industriële regio's. De grootste gemeenschappen bevinden zich in de Randstad en in enkele steden in het zuiden en oosten.

De absolute top wordt gevormd door Amsterdam en Rotterdam. In deze steden wonen veruit de meeste moslims, zowel in absolute aantallen als vaak ook in percentage van de bevolking. Den Haag en Utrecht volgen op enige afstand, maar behoren wel tot de kerngebieden.

Opvallend zijn gemeenten met een zeer hoog percentage islamitische inwoners. Dit zijn vaak steden met een geschiedenis van gastarbeid in de jaren 60 en 70. Rotterdam, maar ook steden als Eindhoven, Tilburg en Arnhem hebben aanzienlijke gemeenschappen. Daarnaast springen enkele kleinere industriële gemeenten eruit, zoals Zaanstad, Schiedam en Alphen aan den Rijn.

Een bijzonder geval zijn de zogenaamde 'bijbelgordel'-gemeenten en veel plattelandsgemeenten in het noorden en oosten van het land. Hier is het percentage islamitische inwoners over het algemeen minimaal, vaak minder dan 2%. Dit contrasteert scherp met wijken in de grote steden waar het percentage soms boven de 40% of 50% kan liggen.

De regionale verdeling wordt sterk bepaald door migratiegeschiedenis. Turken en Marokkanen, de twee grootste groepen, vestigden zich aanvankelijk in de industriële centra. Recentere groepen, zoals vluchtelingen uit Syrië en Eritrea, zijn vaak meer verspreid over het land vanwege het overheidsbeleid voor asielzoekers.

Veelgestelde vragen:

Wat is op dit moment het grootste geloof in Nederland?

Het christendom is nog steeds de grootste religie in Nederland. Ondanks een sterke afname in kerkbezoek en gelovigen, rekent ongeveer 32% van de Nederlandse bevolking zich tot een christelijke stroming (zoals rooms-katholiek of protestant). De islam is de op een na grootste religie, met ongeveer 5% van de bevolking. Een grote en groeiende groep, ongeveer 57%, zegt geen religieuze achtergrond te hebben of behoort tot geen enkele levensbeschouwelijke groepering.

Hoeveel moslims wonen er precies in Nederland?

Schattingen lopen uiteen, maar het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hanteert een aantal van ongeveer 900.000 mensen die zich als moslim identificeren. Dit komt neer op ongeveer 5% van de totale bevolking. De grootste groepen zijn van Turkse en Marokkaanse afkomst, maar er zijn ook moslims uit bijvoorbeeld Syrië, Afghanistan, Irak en een groeiend aantal Nederlandse bekeerlingen.

Waarom hoor je vaak over de islam als het over groei gaat, en minder over het christendom?

De aandacht voor de islam komt vooral door de zichtbare groei in een tijd dat andere religies krimpen. Het christendom daalt al decennia in aanhang, terwijl het aantal moslims licht steeg door immigratie (zoals gezinshereniging en vluchtelingen) en een relatief jongere bevolking met een iets hoger geboortecijfer. Dit contrast maakt de ontwikkeling binnen de islam demografisch opvallender, ook al blijft de groep in totaal kleiner dan de christelijke.

Komen er in alle steden evenveel moslims voor?

Nee, de verspreiding is zeer ongelijk. Gemeenten zoals Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en Utrecht hebben het hoogste percentage inwoners met een islamitische achtergrond. In sommige stadsdelen kan dit percentage rond de 20% of hoger liggen. In veel plattelandsgemeenten in bijvoorbeeld Friesland, Zeeland of Drenthe is het percentage moslims daarentegen vaak minder dan 1%. De concentratie is dus vooral in de grote en middelgrote steden.

Als het christendom zo snel krimpt, wordt de islam dan over een tijdje wel de grootste?

Op basis van de huidige trends is dat niet waarschijnlijk. De verwachting is dat het percentage mensen zonder religie het sterkst zal blijven groeien. Zowel het christendom als de islam zullen naar verwachting in relatief aandeel verder afnemen, waarbij het christendom wel een grotere groep blijft. Projecties van het CBS en het Sociaal en Cultureel Planbureau tonen aan dat de islam de komende decennia de op een na grootste religie zal blijven, maar niet naar de eerste plek zal stijgen.