De vijf fundamenten van de islam een heldere uitleg over de zuilen

De islam is gebouwd op een fundament van geloof en praktijk, waarbij de essentie van het geloof wordt samengevat in vijf fundamentele pilaren. Deze pilaren, arkān al-Islām genoemd, vormen de onmisbare kern van het leven van een moslim. Ze zijn niet slechts rituele handelingen, maar een allesomvattend raamwerk dat de relatie tussen de gelovige en God definieert, evenals de verbinding met de samenleving en zichzelf.

Het zijn verplichte daden van aanbidding die structuur, discipline en spirituele verdieping bieden. Van de dagelijkse bevestiging van het geloof tot de jaarlijkse vastenmaand en de bedevaart die een leven lang voorbereid wordt, omvatten deze pilaren zowel het individuele als het collectieve domein. Ze strekken zich uit van het private gebed tot het sociale principe van herverdeling van welvaart.

In dit artikel worden deze vijf basisregels–de geloofsbelijdenis (shahāda), het gebed (salāt), het geven van aalmoezen (zakāt), het vasten tijdens ramadan (sawm) en de bedevaart naar Mekka (hajj)–elk afzonderlijk en in hun onderlinge samenhang besproken. We zullen onderzoeken wat hun spirituele en praktische betekenis is, en hoe zij samen de leidraad vormen voor een leven in overgave aan God.

De geloofsbelijdenis (Sjahada): hoe spreek je deze uit en wat betekent het?

De Sjahada is de eerste en fundamentelste van de vijf zuilen van de islam. Het is de geloofsverklaring die de kern van het islamitische geloof samenvat en die elke moslim uitspreekt. Het is zowel een daad van bekering als een dagelijkse bevestiging van het geloof.

De tekst van de Sjahada luidt in het Arabisch: "Ash-hadu an la ilaha illa Allah, wa ash-hadu anna Muhammadan rasulu Allah." De Nederlandse vertaling is: "Ik getuig dat er geen god is dan Allah en ik getuig dat Mohammed de boodschapper van Allah is."

De uitspraak is van groot belang. De eerste helft, "La ilaha illa Allah", ontkent het bestaan van welke ware godheid dan ook buiten Allah. Het verwijdert alle valse goden, ideeën of prioriteiten uit het hart. De tweede helft, "Muhammadan rasulu Allah", bevestigt dat Mohammed de laatste profeet en het perfecte voorbeeld is, gezonden om de boodschap van Allah over te brengen.

Het uitspreken van de Sjahada met oprechtheid en begrip is de enige vereiste om tot de islam toe te treden. Het is echter geen eenmalige daad. Moslims herhalen deze belijdenis dagelijks tijdens hun gebeden, waardoor het geloof voortdurend wordt versterkt en vernieuwd.

De Sjahada is meer dan een frase; het is een levensverbintenis. Het betekent dat een moslim ernaar streeft om Allah als enige te aanbidden en de leer van profeet Mohammed als leidraad te nemen voor alle aspecten van het leven, van ethiek en rituelen tot sociale omgang.

Het gebed (Salaat): welke handelingen en tijden zijn verplicht?

Het verplichte gebed (fard) vormt de tweede zuil van de islam en is een dagelijkse spirituele verbinding tussen de gelovige en Allah. Het kent specifieke verplichtingen wat betreft de tijden en de uitvoering.

De vijf dagelijkse verplichte gebeden zijn vastgesteld op vaste tijdsintervallen: het Fajr-gebed (voor zonsopgang), het Dhuhr-gebed (na het hoogtepunt van de zon), het Asr-gebed (in de namiddag), het Maghrib-gebed (direct na zonsondergang) en het Isha-gebed (’s avonds). De precieze tijden variëren per locatie en seizoen.

Elk verplicht gebed bestaat uit een vastgesteld aantal gebedseenheden, rak'ah genaamd. Fajr heeft er twee, Dhuhr vier, Asr vier, Maghrib drie en Isha vier.

De handelingen van elke rak'ah zijn onveranderlijk. Deze omvatten het staand reciteren van soera Al-Fatiha en een korte soera, het buigen (ruku), het tweemaal neerknielen (sajdah) en het zitten tussen de twee sajdah's in. Elke beweging gaat gepaard met specifieke lofprijzingen.

Een geldig gebed vereist een voorafgaande rituele reiniging (wudu of ghusl), het richten naar de qibla (de Ka'aba in Mekka) en de juiste intentie (niyyah) in het hart.

Het gebed begint met de takbier (het zeggen van "Allahu Akbar") en eindigt met de groet (tasliem) naar rechts en links. Deze handelingen vormen samen een complete cyclus van aanbidding en onderwerping.

De armenbelasting (Zakaat): voor wie en hoeveel moet je geven?

Zakaat is een verplichte financiële aanbidding voor elke volwassen, vrije moslim die aan specifieke vermogenscriteria voldoet. Het is een recht van de armen in het vermogen van de rijken en zuivert zowel het eigendom als het hart van de gever.

De hoeveelheid Zakaat is vastgesteld op 2,5% van het totale spaargeld en bezittingen die een volledig maanjaar (een Hijri-jaar) in jouw bezit zijn geweest en de drempel (Nisaab) overschrijden. De Nisaab is de minimale hoeveelheid vermogen die men moet bezitten; deze is gelijk aan de waarde van 85 gram goud of 595 gram zilver.

De ontvangers van Zakaat zijn in de Koran specifiek genoemd en omvatten acht categorieën:

1. De armen (al-Fuqaraa): zij die weinig tot niets hebben.

2. De behoeftigen (al-Masaakin): zij die in grotere nood verkeren dan de armen.

3. De Zakaat-inzamelaars (al-Aamileen): degenen die ermee belast zijn Zakaat te verzamelen en te verdelen.

4. Degenen wier harten verzoend worden (al-Mu'allafati Quloebuhum): nieuwelingen in de islam of anderen om hun harten te winnen.

5. Voor de vrijkoop van slaven (fi ar-Riqaab): om slavernij af te schaffen.

6. De schuldenaren (al-Ghaarimien): zij die door schulden in moeilijkheden verkeren.

7. Op weg van Allah (fi Sabilillah): dit omvat legitieme vormen van jihad of liefdadigheidswerk voor de gemeenschap.

8. De reiziger in nood (ibn as-Sabil): iemand die onderweg is en zonder middelen zit.

Het is niet toegestaan Zakaat te geven aan je eigen directe onderhoudsplichtigen (zoals ouders, kinderen of echtgenote) of aan rijken. Het doel is de circulatie van welvaart en het verlichten van economische nood in de gehele gemeenschap.

Het vasten (Sawm) tijdens Ramadan: wat is wel en niet toegestaan?

Het vasten (Sawm) tijdens de maand Ramadan is een van de vijf zuilen van de islam. Het houdt in dat gelovigen zich van de dageraad tot zonsondergang onthouden van eten, drinken en andere handelingen die het vasten ongeldig kunnen maken. Het doel is spirituele zuivering, zelfbeheersing en het vergroten van het godsbewustzijn (taqwa).

Handelingen die het vasten ongeldig maken (en verplichting tot compensatie)

De volgende handelingen verbreken het vasten en vereisen meestal het inhalen van de gemiste dag (Qada) of, in specifieke gevallen, een boetedoening (Kaffarah):

• Opzettelijk eten en drinken: Elk voedsel of drank dat bewust wordt geconsumeerd, verbreekt het vasten. Per ongeluk doorslikken heeft geen invloed op het vasten.



• Roken en het gebruik van verdovende middelen: Het inhaleren van rook of het innemen van drugs met opzet.



• Opzettelijk braken: Als dit met opzet wordt veroorzaakt. Onvrijwillig overgeven heeft geen gevolgen.



• Menstruatie en postpartumbloeding (nifas): Het vasten is voor vrouwen in deze periode niet geldig en moet later worden ingehaald.



• Geslachtsgemeenschap: Dit verbreekt het vasten en vereist zowel Kaffarah (zoals het vrijgeven van een slaaf, 60 dagen aaneengesloten vasten of het voeden van 60 behoeftigen) als Qada.



• Het toedienen van voeding via een infuus of sonde: Dit wordt gezien als eten en drinken.

Handelingen die zijn toegestaan en het vasten niet verbreken

De volgende handelingen hebben geen invloed op de geldigheid van het vasten:

• Ongelukelijk eten of drinken: Bijvoorbeeld water doorslikken tijdens het abdest (wudu) of vergeten dat men vast en dan iets nuttigen. Bij realisatie direct stoppen.



• Baden, douchen of zwemmen: Mits er geen water wordt doorgeslikt.



• Tanden poetsen of miswak gebruiken: Het is toegestaan, maar het is aanbevolen (soenna) om geen tandpasta door te slikken.



• Oogdruppels toedienen, injecties of bloedafname: Mits deze niet als voeding dienen. De meerderheid van de geleerden staat dit toe.



• Kussen en omhelzen: Mits men zich kan beheersen. Het wordt afgeraden als het tot meer kan leiden.



• Inademen van stof of rook (onvrijwillig): Zoals stof van de weg of kookluchten.



• Het gebruik van pufjes voor astma: Deze bereiken voornamelijk de longen, niet de maag.

Handelingen die afgeraden (makroeh) zijn

Deze handelingen verbreken het vasten niet, maar kunnen de spirituele waarde ervan verminderen:

• Overmatig proeven van voedsel: Zonder dat het de keel bereikt.



• Kauwgom gebruiken.



• Verzamelen van speeksel en dit vervolgens doorslikken.



• Zich bezighouden met nutteloze gesprekken, roddelen of vloeken.

Het vasten is meer dan alleen fysieke onthouding; het is een training van lichaam en geest. Het vermijden van negatief gedrag en het verrichten van goede daden zijn essentieel om de ware beloning van Sawm te bereiken.

De bedevaart (Hadj) naar Mekka: wie moet dit verplicht doen en wanneer?

De Hadj is de vijfde en laatste zuil van de islam en is een eenmalige verplichting voor elke moslim die aan specifieke voorwaarden voldoet. Het is een spirituele, fysieke en financiere inspanning die een diepe zuivering van de ziel beoogt.

De verplichting geldt voor volwassen moslims die geestelijk gezond zijn en over voldoende lichamelijke capaciteiten beschikken. Daarnaast moet de moslim vrij zijn; historisch gezien sloeg dit op slavernij, maar in de moderne context betekent dit vooral vrijheid van gevangenschap of onrechtmatige beperking.

Een essentieel voorwaarde is financiële draagkracht. De moslim moet over voldoende middelen beschikken om de reis te bekostigen en om het onderhoud van zijn of haar achtergebleven gezin gedurende die periode te garanderen. De reis mag geen schulden veroorzaken en mag de financiële situatie van het gezin niet in gevaar brengen.

De Hadj vindt plaats in de specifieke maand Dhoel-Hiddjah, de laatste maand van de islamitische kalender. De belangrijkste rituelen zijn geconcentreerd tussen de 8e en de 13e dag van deze maand. Omdat de islamitische kalender maanmaanden telt, verschuift de Hadj elk Gregoriaans jaar met ongeveer tien of elf dagen.

Het is belangrijk te benadrukken dat de Hadj eenmaal in een leven verplicht is. Wie het vaker verricht, doet dit uit vrije wil. Voor degenen die wel verplicht zijn maar de Hadj fysiek of financieel niet kunnen volbrengen, vervalt de plicht. In sommige gevallen kan men dan een ander laten gaan in zijn of haar plaats, wat al-Hadj an-Niyabah wordt genoemd.

Veelgestelde vragen:

Wat is de Shahada precies en waarom wordt deze als eerste regel genoemd?

De Shahada is de geloofsbelijdenis: "Ik getuig dat er geen god is dan God en ik getuig dat Mohammed de boodschapper van God is." Het uitspreken hiervan met overtuiging maakt iemand tot moslim. Het staat op de eerste plaats omdat het de fundering is. Alle andere verplichtingen volgen vanuit dit geloof. Het is de kern van het islamitische wereldbeeld.

Hoe vaak per dag bidden moslims en zijn daar vaste tijden voor?

Moslims verrichten vijf verplichte gebeden per dag. Deze hebben vaste tijden, gebaseerd op de stand van de zon: bij dageraad (Fajr), net na de middag (Dhuhr), in de namiddag (Asr), bij zonsondergang (Maghrib) en 's avonds (Isha). Elk gebed bestaat uit een vast aantal gebedscycli, rak'ah genaamd. Het gebed is een directe verbinding met God en dient als een dagelijkse spirituele herinnering en reiniging.

Wordt de verplichte armenbelasting (zakaat) aan iedereen gegeven?

Nee, de zakaat is niet bedoeld voor algemene liefdadigheid. Het is een verplichte aalmoes voor moslims die aan specifieke vermogenscriteria voldoen. De opbrengst is voor acht categorieën mensen, genoemd in de Koran, zoals armen, mensen met schulden en reizigers in nood. Het doel is het vermogen te zuiveren, sociale solidariteit te bevorderen en economische ongelijkheid tegen te gaan binnen de gemeenschap. De berekening is meestal 2,5% over spaargeld en handelswaar na een jaar.

Moeten zieken en ouderen ook meedoen aan het vasten tijdens Ramadan?

De islam kent uitzonderingen. Mensen die ziek, oud, zwanger, menstruerend of op reis zijn, hoeven niet te vasten. Voor sommigen, zoals tijdelijk zieken, geldt dat ze de gemiste dagen later in het jaar inhalen. Voor anderen voor wie dit niet mogelijk is, zoals chronisch zieken, is er een vervangende plicht: het voeden van een behoeftige persoon voor elke gemiste dag. Het principe is dat God geen ziel meer belast dan zij kan dragen.

Is de hadj, de bedevaart, een eenmalige verplichting?

Ja, de hadj naar Mekka is één keer in het leven verplicht voor elke moslim die lichamelijk, geestelijk en financieel in staat is om de reis te maken. Financieel in staat zijn betekent dat men de reis kan betalen zonder zichzelf of familie in financiële problemen te brengen. Veel moslims proberen het echter vaker te doen, uit toewijding. Het is een intense spirituele ervaring waarbij miljoenen gelovigen van over de hele wereld samenkomen, gelijkheid voor God symboliseren en rituelen verrichten die teruggaan tot de profeet Abraham.