Vijf basisregels eerste hulp die iedereen moet kennen en toepassen

Het verlenen van eerste hulp kan een overweldigende gedachte zijn, vooral in een plotselinge noodsituatie waar emoties hoog kunnen oplopen. Toch is het vermogen om effectief te handelen vaak het verschil tussen leven en dood, of tussen volledig herstel en blijvend letsel. Deze vijf fundamentele regels vormen het onwrikbare kompas voor elke hulpverlener, van de getrainde professional tot de bezorgde omstander. Ze bieden een helder, logisch stappenplan om de chaos te doorbreken en veilig en doeltreffend te kunnen optreden.

De eerste en allerbelangrijkste regel is altijd: eigen veiligheid eerst. Een gewonde hulpverlener is voor niemand een redding. Dit betekent dat u altijd het gevaar voor uzelf moet inschatten voordat u nadert. Denk aan verkeer, instortingsgevaar, rook, elektriciteit of agressie. Pas daarna volgt de tweede regel: het beoordelen van de toestand van het slachtoffer. Benader het slachtoffer rustig, stel uzelf voor en controleer het bewustzijn en de ademhaling. Deze snelle check bepaalt het verdere verloop van alle hulp.

Op basis van deze beoordeling zet u de derde cruciale regel in werking: alarmeer professionele hulp. Bel of laat 112 bellen. Een duidelijke melding met locatie, aantal slachtoffers en de aard van de letsels is hierbij van onschatbare waarde. Vervolgens richt u zich op de vierde regel: verleen verdere eerste hulp volgens uw kunnen. Dit varieert van het stoppen van een levensgevaarlijke bloeding en het stabiel leggen van een slachtoffer, tot troosten en tegen onderkoeling beschermen. Hierbij geldt de vijfde en laatste regel als een ethische plicht: ga nooit verder dan uw kennis en kunde. Blijf bij het slachtoffer, monitor de vitale functies en wacht op de hulpdiensten, die u kunt bijstaan met accurate informatie.

Veiligheid voor jezelf en het slachtoffer als eerste stap

De absolute eerste handeling bij het verlenen van eerste hulp is het creëren van een veilige situatie. Zonder deze stap riskeer je om zelf een slachtoffer te worden, waardoor je niemand meer kunt helpen. Eerst veiligheid, dan pas handelen.

Beoordeel de omgeving direct en blijf dit tijdens de hulpverlening doen. Zoek naar directe gevaren zoals verkeer, vuur, elektriciteit, instortingsgevaar of agressie. Alleen wanneer het mogelijk en veilig is, verplaats je het slachtoffer uit de gevaarlijke zone. Bijvoorbeeld: sleep een persoon bij voorkeur via de kleding weg van een drukke weg.

Denk ook aan je persoonlijke bescherming. Voorkom contact met bloed of andere lichaamsvloeistoffen door gebruik te maken van handschoenen uit je eerstehulpkit. Dit minimaliseert het risico op besmetting voor jou en het slachtoffer.

Zorg dat de omgeving veilig blijft voor andere hulpverleners en omstanders. Geef duidelijke instructies, zoals het aanwijzen van iemand die het verkeer regelt of het veiligstellen van een gevaarlijk voorwerp. Een veilige basis is de fundering voor alle verdere hulp.

Het bewustzijn en de ademhaling van het slachtoffer controleren

De controle van bewustzijn en ademhaling is de cruciale eerste stap die de verdere hulpverlening bepaalt. Deze check moet snel, maar grondig gebeuren.

Eerst controleer je het bewustzijn. Spreek het slachtoffer luid en duidelijk aan: "Hallo, kunt u mij horen?" Als hier geen reactie op komt, schud je voorzichtig aan de schouders. Reageert het slachtoffer nu wel? Dan laat je hem of haar in de aangetroffen positie liggen, tenzij er direct gevaar dreigt, en monitor je de toestand.

Bij afwezigheid van bewustzijn roep je onmiddellijk om hulp. Vervolgens open je de luchtweg door de kinlift toe te passen: kantel het hoofd voorzichtig achterover en til de kin op met twee vingers.

Nu controleer je de ademhaling. Buig met je wang vlak boven de mond van het slachtoffer, terwijl je naar de borstkas kijkt. Luister maximaal 10 seconden naar ademgeluiden, voel of er luchtstroom is en observeer of de borstkas op en neer gaat. Normale ademhaling is regelmatig en rustig.

Een normale ademhaling betekent dat je het slachtoffer in de stabiele zijligging plaatst en de ademhating blijft controleren. De afwezigheid van een normale ademhaling, of het optreden van happen naar lucht, is een levensbedreigend noodgeval. Dit duidt op een hartstilstand.

Bij geen normale ademhaling laat je direct 112 alarmeren, start je onmiddellijk met reanimatie en laat je, indien beschikbaar, een AED halen.

De hulpdiensten alarmeren: wat moet je doorgeven?

Bel het Europese alarmnummer 112. Blijf kalm en geef de meldkamercentralist duidelijk en beknopt de volgende informatie.

Vertel eerst de locatie van het noodgeval. Wees zo specifiek mogelijk: geef de plaatsnaam, straatnaam, huisnummer en eventueel een herkenningspunt. Bij een ongeval op de snelheid noem je de rijrichting en het wegnummer of hectometerpaaltje.

Leg daarna uit wat er is gebeurd. Beschrijf het type incident, bijvoorbeeld een val, een verkeersongeval, een hartstilstand of een brand. Noem het aantal slachtoffers.

Geef een korte beschrijving van de toestand van het slachtoffer. Benoem de belangrijkste symptomen, zoals bewusteloosheid, ernstige bloedingen, ademhalingsproblemen of pijn op de borst.

Vergeet niet uw eigen naam en telefoonnummer te vermelden. De centralist kan u dan terugbellen als de verbinding verbreekt of voor verdere instructies.

Leg pas op als de centralist zegt dat u alles heeft doorgegeven. Volg de aanwijzingen van de centralist nauwkeurig op. Zij kunnen u uitleggen hoe u eerste hulp kunt verlenen tot de professionele hulp arriveert.

Veelgestelde vragen:

Ik heb net een EHBO-cursus gehaald, maar in de stress van een echte noodsituatie ben ik alles door elkaar. Wat is de allereerste en belangrijkste regel waar ik altijd aan moet denken?

De allerbelangrijkste regel, die de basis vormt voor alles wat volgt, is: zorg eerst voor je eigen veiligheid. Dit klinkt misschien logisch, maar in de hectiek wordt dit vaak over het hoofd gezien. Je kunt geen hulp bieden als je zelf ook slachtoffer wordt. Daarom controleer je de omgeving op blijvend gevaar, zoals verkeer, vuur, elektriciteit of agressie. Alleen als de situatie veilig is voor jou, ga je naar het slachtoffer. Deze eerste stap voorkomt dat er twee slachtoffers zijn in plaats van één. Daarna volgt direct de tweede basisregel: beoordeel het bewustzijn en de ademhaling van het slachtoffer, en alarmeer dan pas de hulpdiensten (112).