Verboden handelingen en zaken binnen de islamitische leer en wetgeving

De vraag naar wat niet mag in de islam, oftewel de haram-zaken, raakt aan de kern van het moslim-zijn. Het islamitische rechtssysteem, de Sharia, biedt een uitgebreid kader voor het leven, waarbij verboden niet slechts als restricties worden gezien, maar als essentiële grenzen die de individuele en collectieve geloofsbeleving, ethiek en gezondheid beschermen. Deze grenzen zijn bedoeld om rechtvaardigheid, zuiverheid en menselijke waardigheid te waarborgen.

De verboden in de islam zijn geworteld in twee primaire bronnen: de Koran, het geopenbaarde woord van God, en de Soenna, de overgeleverde handelingen en uitspraken van de Profeet Mohammed (vzmh). Geleerden hebben door eeuwen heen, op basis van deze bronnen en methodieken zoals consensus (ijma) en analoge redenering (qiyas), een gedetailleerd systeem van voorschriften ontwikkeld. Dit systeem omvat alle aspecten van het leven, van aanbidding en moreel gedrag tot economische transacties en persoonlijke gewoonten.

Centraal staat het concept van het verbodene (haram) en het toegestane (halal). Het begrijpen van de haram is daarom niet compleet zonder het te plaatsen tegenover de bredere doelstellingen (maqasid) van de Sharia: het beschermen van geloof, leven, intellect, nakomelingen en bezit. Veel verboden zijn direct gerelateerd aan het behoud van deze vijf essentiële zaken, wat de wijsheid en intentie achter de regels benadrukt.

Verboden handelingen in het dagelijks gebed

Het gebed (salaat) is gebonden aan strikte regels om zijn geldigheid te waarborgen. Bepaalde handelingen tijdens het gebed zijn verboden (haraam) of verbreken het gebed direct.

Het is verboden om opzettelijk te spreken over wereldse zaken. Per ongeluk een woord mompelen of het reciteren van de Koran zijn toegestaan. Het groeten van een ander persoon met woorden verbreekt het gebed, terwijl het beantwoorden van de groet met een gebaar toegestaan is.

Het maken van overbodige en opeenvolgende lichaamsbewegingen (fidjla) is niet toegestaan. Drie kleine bewegingen achter elkaar gelden al als één grote beweging, wat het gebed ongeldig maakt. Noodzakelijke bewegingen, zoals het rechttrekken van een slipje of een stap zetten uit noodzaak, zijn wel toegestaan.

Het eten en drinken tijdens het gebed, hoe weinig ook, is ten strengste verboden en maakt het gebed direct ongeldig.

Het vooruitlopen op de imam tijdens het gezamenlijke gebed is verboden. De volgeling dient de imam te volgen en mag geen nieuwe gebedshandeling starten voordat de imam deze heeft voltooid.

Het kijken naar iets dat de aandacht volledig afleidt van de devotie is afkeurenswaardig. De blik dient gericht te zijn op de plaats van de neerbuiging (soedjoed), behalve tijdens de staande houding waar men naar de plek kijkt waar het voorhoofd de grond raakt.

Het uitstellen van een verplichte handeling zonder geldige reden is verboden. Zo moet de neerbuiging direct na de recitatie volgen, zonder onnodige pauze.

Het draaien van het bovenlichaam weg van de gebedsrichting (qibla) verbreekt het gebed. Een lichte draai van het hoofd om een geluid te lokaliseren is toegestaan, maar niet gewenst.

Het bidden op een plaats die duidelijk onrein (nadjis) is, zoals een plek besmet met urine, is niet toegestaan. De kleding en de gebedsplaats moeten rein zijn.

Het uitvoeren van het gebed terwijl men dringend moet toiletteren is verboden. Dit leidt tot afleiding en belemmert de vereiste nederigheid en concentratie (choesjoe').

Spijzen en dranken die haram zijn

De islamitische wetgeving, de Sharia, geeft duidelijke richtlijnen over wat toegestaan (halal) en verboden (haram) is om te consumeren. Deze regels zijn voornamelijk gebaseerd op verzen uit de Koran en de overleveringen van de Profeet Mohammed (vzmh). Het verbod op bepaalde spijzen en dranken heeft te maken met reinheid, gezondheid, mededogen en gehoorzaamheid aan God.

Alle alcoholische dranken en bedwelmende middelen zijn strikt haram. Dit verbod omvat bier, wijn, sterke drank en elke substantie die het bewustzijn aantast. De Koran noemt dit "een gruwel van het werk van de satan". Intoxicatie wordt gezien als een belemmering voor het gebed en het helder oordelen.

Vlees van bepaalde dieren is absoluut verboden. Dit omvat varkensvlees en alle producten daarvan. Ook dieren die zijn geslacht zonder de naam van God te noemen, of die zijn gestorven door wurging, een val, een stoot of door een wild dier, zijn haram. Het vlees van roofdieren met hoektanden en roofvogels met klauwen is eveneens niet toegestaan.

Bloed dat uit een dier vloeit is haram en moet tijdens de slacht grondig worden afgetapt. Dieren die van nature zijn gestorven (aas) mogen niet worden gegeten. Het vlees van een dier dat speciaal voor een afgod is geofferd, valt ook onder het verbod.

Bij zeedieren is er verschil tussen de rechtsscholen. De meeste geleerden zijn het erover eens dat vis met schubben halal is. Sommige scholen staan ook schaaldieren zoals garnalen toe, terwijl anderen alle zeedieren die niet op vis lijken (zoals kreeft, mosselen en inktvis) als makruh of haram beschouwen.

Het is belangrijk te weten dat een verboden stof in een minimale, onopzettelijke en onherleidbare hoeveelheid kan worden vergeven. In noodsituaties, waar leven of gezondheid in gevaar is, mag het verbodene worden geconsumeerd om in leven te blijven, maar zonder excessen.

Financiële praktijken met rente (riba)

Het verbod op riba (woeker of rente) is een van de meest fundamentele principes in de islamitische economie. Het wordt in de Koran expliciet en streng veroordeeld. Het verbod is gericht op het bevorderen van rechtvaardigheid, het voorkomen van uitbuiting en het aanmoedigen van risicodeling in financiële transacties.

Riba wordt traditioneel in twee hoofdtypen onderverdeeld:

• Riba al-nasi'ah (riba van uitstel): Dit is de meest bekende vorm en verwijst naar elke overeengekomen, vooraf vastgestelde vergoeding bovenop de hoofdsom van een lening. Het maakt niet uit of het een klein of groot percentage is, of de lening voor consumptie of handel is.



• Riba al-fadl (riba van surplus): Dit verbod heeft betrekking op de gelijktijdige ruil van dezelfde soort grondstoffen (zoals goud, zilver, tarwe, gerst, dadels en zout). Een overschot bij directe ruil is verboden, tenzij de hoeveelheden exact gelijk zijn en de ruil onmiddellijk plaatsvindt (bezit-voor-bezit). Dit voorkomt verborgen rente in handelstransacties.

Concreet zijn de volgende moderne praktijken op basis van rente expliciet verboden (haram):

• Rente ontvangen of betalen op spaarrekeningen, deposito's of lopende rekeningen.



• Het afsluiten van conventionele hypotheken, persoonlijke leningen of kredietfaciliteiten waarbij rente wordt berekend over de hoofdsom.



• Het uitgeven of bezitten van conventionele obligaties (sovereign of corporate) die couponbetalingen (rente) uitkeren.



• Het handelen in of profiteren van financiële derivaten en producten die zijn gebaseerd op rente-onderliggende waarden.



• Elke vorm van uitstel in een schuld waarbij een extra bedrag wordt gevraagd, zelfs onder het mom van een "administratiekost" als deze gekoppeld is aan de tijd.

De islamitische financiële wet (fiqh) biedt alternatieve, toegestane (halal) structuren die risico en winst delen, in plaats van een gegarandeerde rentevergoeding. Enkele voorbeelden zijn:

1. Murabaha: Een kost-plus winstmarge verkoop, waarbij de bank een actief koopt en het tegen een vastgestelde hogere prijs verkoopt aan de klant.



2. Musharaka: Een winst- en verliesdelende joint venture partnership tussen kapitaalverschaffers en ondernemers.



3. Mudaraba: Een winstdelende overeenkomst waarbij de ene partij het kapitaal verschaft en de andere partij de expertise inbrengt.



4. Ijara: Een financieringslease-overeenkomst waarbij de bank een actief koopt en het verhuurt aan een klant.

Het kernverschil ligt in de aard van de transactie: islamitische financiering is gebaseerd op reële activa en gedeelde uitkomsten, terwijl conventionele rente-financiering gebaseerd is op geld als een handelswaar met een intrinsieke tijdswaarde, wat in de islamitische leer als onrechtvaardig wordt beschouwd.

Gedragingen in familie en sociale relaties

De islam legt grote nadruk op respect, rechtvaardigheid en mededogen binnen alle relaties. Een aantal gedragingen wordt expliciet verboden om deze banden te beschermen.

Het verbreken van familiebanden is streng verboden. Het negeren, kwetsen of het contact verbreken met ouders, verwanten of andere naaste familieleden zonder geldige religieuze reden wordt gezien als een grote zonde. Respect voor ouders, vooral op oudere leeftijd, is een absolute plicht.

In sociale omgang is laster en roddel een ernstige overtreding. Het bespreken van andermans gebreken of geheimen met de intentie om de persoon in kwestie in een kwaad daglicht te stellen, is verboden. Dit ondermijnt het vertrouwen en de eer binnen de gemeenschap.

Valse verdenking en jaloezie die aanzetten tot schadelijk gedrag zijn niet toegestaan. Het toelaten van haat en wrok in het hart, zonder deze op een constructieve manier op te lossen, verstoort de sociale harmonie.

Binnen het huwelijk wordt wreedheid of mishandeling, zowel verbaal als fysiek, streng veroordeeld. Rechtvaardigheid en vriendelijkheid zijn verplicht. Overspel en alle gedragingen die daartoe kunnen leiden, zoals alleen zijn met een niet-verwante persoon van het andere geslacht zonder aanwezigheid van een mahram, zijn verboden.

Het onthouden van de rechten van echtgenoten, kinderen of andere familieleden is niet toegestaan. Dit omvat zowel emotionele verwaarlozing als het niet nakomen van financiële verplichtingen, zoals het voorzien in onderhoud.

Tenslotte is het tonen van arrogantie, minachting voor anderen of het bespotten van mensen op basis van afkomst, uiterlijk of sociale status expliciet verboden. Gelijkwaardigheid en bescheidenheid in de omgang staan centraal.

Veelgestelde vragen:

Is het waar dat moslims geen alcohol mogen drinken? Waarom is dat zo streng?

Ja, dat klopt. Het drinken van alcoholische dranken (zoals bier, wijn en sterke drank) is in de islam expliciet verboden (haram). Dit verbod is gebaseerd op duidelijke verzen in de Koran. De belangrijkste reden is dat de schade van alcohol groter wordt geacht dan het eventuele voordeel. Alcohol wordt gezien als iets dat het verstand vertroebelt, wat kan leiden tot slechte beslissingen, verlies van zelfbeheersing, maatschappelijke problemen en schade aan de gezondheid. Het is een beschermende maatregel voor het individu en de gemeenschap. Het verbod geldt niet alleen voor drinken, maar ook voor het handelen in en het bedienen van alcohol.

Ik heb gehoord dat afbeeldingen van levende wezens niet zijn toegestaan. Geldt dit voor alle foto's en schilderijen?

Dit is een onderwerp waar verschillende interpretaties over bestaan. Het basisidee komt uit overleveringen (hadith) waarin het maken van afbeeldingen van wezens met een ziel (mensen, dieren) wordt ontmoedigd of verboden, uit respect voor de schepping van God. In de praktijk zie je daarom in veel moskeeën geen figuratieve afbeeldingen, maar kalligrafie en geometrische patronen. Voor veel moslims geldt dit verbod vooral voor afbeeldingen die aanbeden kunnen worden (zoals standbeelden) of die tot afgoderij leiden. Het maken van foto's voor praktische doeleinden, zoals een paspoortfoto, educatieve boeken of familiefoto's thuis, wordt door een groot deel van de geleerden en moslims inmiddels wel geaccepteerd. Het hangt dus sterk af van de intentie en de context.

Waarom mogen moslims geen varkensvlees eten? Is dat alleen om gezondheidsredenen?

Het verbod op het eten van varkensvlees is een direct gebod uit de Koran. Gezondheidsredenen, zoals het risico op parasieten in vroegere tijden, worden vaak genoemd als een wijsheid achter het verbod. Maar voor gelovige moslims is de primaire reden gehoorzaamheid aan God. Het is een test van geloof en overgave (islam). Het verbod is absoluut en omvat alle delen van het varken. Dit betekent ook dat producten waar varkensgelatine, -vet of andere afgeleiden in zitten, eveneens vermeden moeten worden, tenzij er geen alternatief is en het voor overleving nodig is.

Mag je als moslim geld lenen met rente van een gewone bank?

Nee, het betalen en ontvangen van rente (riba) is een van de grootste verboden in de islam. Het wordt gezien als onrechtvaardig, omdat het geld laat groeien zonder echte productieve inspanning of het delen van risico. Dit maakt het voor veel moslims in het Westen een grote praktische uitdaging. Voor een hypotheek of lening zijn er islamitische alternatieven ontwikkeld, zoals huurkoop (bijv. 'Murabaha') of samenwerkingen waarbij bank en klant risico delen (bijv. 'Musharaka'). Het gebruik van een gewone rentevrije betaalrekening is over het algemeen geen probleem, maar leningen, spaarrekeningen of beleggingen met een vooraf vastgestelde rente zijn niet toegestaan.

Zijn toverij en waarzeggerij echt zo erg in de islam?

Ja, toverij (sihr) en waarzeggerij (waarzeggen, astrologie, handlezen) worden tot de grootste zonden gerekend. De reden is fundamenteel: ze gaan in tegen het geloof in de soevereiniteit en kennis van God. Wie zich ermee bezighoudt, zoekt kennis over het toekomstige of beïnvloedt gebeurtenissen via krachten buiten God om, wat wordt gezien als een vorm van afgoderij (shirk). Het geloof in de waarheid van astrologie of waarzeggers ondermijnt het vertrouwen in God's plan. Het beoefenen van zwarte magie met de intentie om schade te berokkenen is nog ernstiger. Moslims wordt geleerd bescherming bij God te zoeken tegen dit kwaad.