Waarom start de islamitische jaartelling in 622?

De islamitische kalender, bekend als de Hijri-kalender, begint niet met de geboorte van de profeet Mohammed, noch met het moment waarop hij de eerste openbaring ontving. In plaats daarvan markeert het jaar 1 Anno Hegirae (AH) een gebeurtenis van fundamenteel wereldlijk en politiek belang: de Hijra, oftewel de migratie van de profeet Mohammed en zijn volgelingen van Mekka naar Medina.

Deze reis, voltooid in het jaar 622 van de Gregoriaanse kalender, was veel meer dan een vlucht voor vervolging. Het vormde het cruciale keerpunt in de vroege islamitische geschiedenis. In Mekka was de kleine moslimgemeenschap een gemarginaliseerde en vervolgde minderheid. De Hijra betekende de transformatie naar een soevereine, onafhankelijke gemeenschap (ummah) in Medina, waar de profeet zowel spiritueel leider als staatsman werd.

Het beginpunt van de kalender werd daarom niet gekozen om een louter religieus moment te vieren, maar om de stichting van de eerste islamitische samenleving te herdenken. Het jaar 1 AH symboliseert het begin van een nieuwe tijdrekening, gebaseerd op de principes van de islam en het concrete ontstaan van een gemeenschap die deze principes in de praktijk kon brengen. De keuze voor de Hijra als startpunt onderstreept hoe in de islam het religieuze en het sociale, het spirituele en het politieke, onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

De Hidjra: Het concrete vertrek van Mohammed van Mekka naar Medina

De Hidjra was geen spontane of geïmproviseerde vlucht, maar een zorgvuldig geplande en uitgevoerde migratie. De aanleiding was de toenemende vijandigheid en vervolging van de moslims door de stam van de Qoeraisj in Mekka. Na de dood van zijn beschermheer, zijn oom Aboe Talib, verloor Mohammed zijn cruciale tribale bescherming en werd zijn positie onhoudbaar.

Een delegatie uit de stad Jathrib, later bekend als Medina, had Mohammed tijdens de bedevaart ontmoet en hem uitgenodigd als een neutrale autoriteit om hun onderlinge stammentwisten te beslechten. Zij zwoeren trouw aan hem in de zogenaamde Eed van Al-Aqaba. Deze overeenkomst vormde de concrete basis voor de verhuizing.

Mohammed gaf zijn volgelingen opdracht in kleine groepen en in het geheim naar Medina te vertrekken. Dit om argwaan te vermijden. Uiteindelijk bleven alleen Mohammed, zijn naaste metgezel Aboe Bakr en enkele familieleden achter. Toen de leiders van de Qoeraisj besloten hem te doden, werd hun plan verijdeld.

In de nacht van de daadwerkelijke Hidjra verlieten Mohammed en Aboe Bakr Mekka stiekem. Zij verscholen zich drie dagen in de grot van Thawr, een berg ten zuiden van Mekka, terwijl een zoektocht naar hen gaande was. Daarna reisden zij, geleid door een ervaren gids, via een ongebruikelijke route naar het noorden.

De reis naar Medina, toen nog Jathrib, duurde ongeveer een week. Hun aankomst in Qoeba, een voorstad, vond plaats op de 12e van de maand Rabi' al-Awwal. Na een kort verblijf daar, waar de eerste moskee van de islam werd gesticht, reed Mohammed verder naar het centrum van Medina. Zijn aankomst daar markeert het officiële beginpunt van de islamitische jaartelling.

Dit concrete vertrek betekende een fundamentele omslag. Het transformeerde de islam van een vervolgde minderheidsgroep in Mekka naar een gevestigde politiek-religieuze gemeenschap, de Oemma, in Medina. De Hidjra was daarmee niet slechts een geografische verplaatsing, maar het startpunt voor de vestiging van de eerste islamitische staat.

Het stichten van de eerste moslimgemeenschap als nieuw begin

De Hidjra in 622 markeert niet zomaar een vlucht, maar een bewuste en ordelijke emigratie naar een plaats waar de islam als complete levenswijze kon worden gevestigd. In Mekka waren de moslims een vervolgde minderheid, beperkt in hun mogelijkheid om hun geloof openlijk te belijden en hun gemeenschap volgens islamitische principes in te richten. Yathrib, later Medina genoemd, bood deze mogelijkheid wel.

De Profeet Mohammed bouwde in Medina onmiddellijk de fundamenten van een nieuwe samenleving. De allereerste daad was de bouw van de Masjid al-Nabawi, de Moskee van de Profeet. Dit gebouw functioneerde niet alleen als gebedsruimte, maar werd het politieke, educatieve en sociale hart van de gemeenschap. Hier werden recht gesproken, kennis overgedragen en gemeenschappelijke zaken besproken.

Een cruciale stap was het vastleggen van de 'Grondwet van Medina'. Dit historische document regelde de relaties tussen de Muhajirun (de emigranten uit Mekka), de Ansar (de helpers uit Medina) en de verschillende joodse en andere stammen in de stad. Het vestigde een verbond gebaseerd op rechtvaardigheid, wederzijdse verdediging en religieuze vrijheid voor de ondertekenaars. Hiermee verving het de oude tribale loyaliteiten door een nieuwe, op geloof gebaseerde burgerschap.

In deze nieuwe omgeving konden de islamitische wetten en sociale verplichtingen, zoals de gezamenlijke gebeden, de zakat (verplichte liefdadigheid) en de vastenmaand Ramadan, volledig worden geïmplementeerd. De gemeenschap transformeerde van een losse groep gelovigen naar een soevereine en georganiseerde ummah (gemeenschap) met een eigen identiteit en wetgeving.

Daarom symboliseert het jaar 622 het begin van de islamitische jaartelling niet vanwege de reis zelf, maar vanwege de succesvolle stichting die erop volgde. Het was het moment waarop de islam een praktisch en zichtbaar maatschappelijk model werd. De geboorte van deze eerste moslimstaat in Medina vormde het werkelijke nieuwe begin, een breuk met het verleden en de start van een eigen tijdrekening voor deze bloeiende beschaving.

Praktische gevolgen: hoe werkt de islamitische kalender vandaag?

De islamitische kalender, of Hijri-kalender, is een zuivere maankalender. Dit fundamentele principe heeft directe en zichtbare gevolgen voor het dagelijks leven van moslims wereldwijd.

De maand begint niet op basis van astronomische berekeningen alleen, maar bij het waarnemen met het blote oog van de nieuwe maansikkel (hilal). Dit leidt tot de volgende praktijk:

• Religieuze autoriteiten in verschillende landen wachten op een betrouwbare waarneming.



• Hierdoor kan het begin van een maand, en dus een belangrijke feestdag, van land tot land verschillen.



• Moderne technologie wordt gebruikt, maar de visuele bevestiging blijft in veel tradities cruciaal.

De kalender telt 12 maanden van 29 of 30 dagen. Een islamitisch jaar is daardoor ongeveer 10 tot 12 dagen korter dan een Gregoriaans zonnejaar. Het gevolg is groot:

• De islamitische maanden en bijbehorende religieuze periodes schuiven elk Gregoriaans jaar naar voren.



• De ramadan, de hadj, Eid al-Fitr en Eid al-Adha vallen daardoor in wisselende seizoenen.

In het dagelijkse leven functioneert de Gregoriaanse kalender vaak voor civiele zaken, maar de Hijri-kalender is essentieel voor:

1. Religieuze verplichtingen: Het vaststellen van de vastenmaand ramadan, de gebedstijden en de pelgrimstijd.



2. Gebeurtenissen in het leven: Het markeren van geboorten, huwelijken en overlijdens volgens islamitische traditie.



3. Culturele identiteit: De kalender verbindt de wereldwijde gemeenschap (ummah) via een gedeelde tijdrekening.

Voor planning is dit een uitdaging. Data voor religieuze feesten worden vaak pas op korte termijn officieel bevestigd. Moslims en instanties moeten daarom rekening houden met een periode van mogelijke data. Digitale agenda's en speciale apps die beide kalenders synchroniseren, zijn onmisbaar geworden.

Kortom, de islamitische kalender is geen historisch relikwie, maar een levend, dynamisch systeem die het ritme van het religieuze leven bepaalt en een unieke, cyclische beleving van tijd en spiritualiteit creëert.

Veelgestelde vragen:

Waarom is het jaar 622 zo belangrijk voor de islam?

Het jaar 622 markeert de Hidjra, de migratie van de profeet Mohammed en zijn volgelingen van Mekka naar Medina. Deze gebeurtenis was een keerpunt. In Mekka ondervond de kleine moslimgemeenschap steeds meer vervolging. De uitnodiging van de inwoners van Medina (toen Yathrib) om te komen en als leider op te treden bood een veilig toevluchtsoord. Hier kon de eerste islamitische staat worden gevestigd. Omdat deze migratie het begin van een nieuwe gemeenschap betekende, koos kalief Omar ibn al-Khattab later dit moment als startpunt voor de islamitische kalender, niet de geboorte of het eerste openbaar optreden van de profeet.

Wie heeft besloten dat de islamitische kalender bij de Hidjra begint?

De beslissing werd genomen tijdens het bewind van de tweede kalief, Omar ibn al-Khattab, rond het jaar 638 na Christus. Er was behoefte aan een uniform dateringssysteem voor het groeiende rijk. Na overleg met metgezellen van de profeet werd voorgesteld om het jaar van de Hidjra als begin te nemen. Dit voorstel werd geaccepteerd, omdat de migratie duidelijk het onderscheid maakte tussen de periode van vervolging in Mekka en de periode van een gevestigde gemeenschap in Medina. Het werd dus een praktische en betekenisvolle keuze voor de jonge moslimstaat.

Begint de islamitische kalender op de exacte dag dat Mohammed aankwam in Medina?

Nee, de kalender begint niet op de dag van aankomst, maar op de eerste dag van het maanjaar waarin de Hidjra plaatsvond. De profeet vertrok rond 13 september 622 uit Mekka en arriveerde later die maand in Medina. Het eerste jaar van de islamitische kalender (1 AH, Anno Hegirae) is echter het maanjaar dat begon op 16 juli 622. De focus lag dus op het jaar als geheel, niet op de specifieke reisdag. De keuze voor een maankalender, gebaseerd op de maancyclus, bepaalde de verdere opzet.

Waarom koos men niet voor een belangrijker moment, zoals de geboorte van Mohammed of de openbaring van de Koran?

Dat is een goede vraag. De Hidjra was een concreet, historisch moment dat iedereen kon onthouden en dateren. Het markeerde de overgang van een louter religieuze boodschap naar de vorming van een complete samenleving onder islamitische leiding. De geboortedatum van de profeet was niet met zekerheid bekend en werd minder relevant geacht. De eerste openbaring was een spiritueel en persoonlijk moment, moeilijk exact te dateren voor administratieve doeleinden. De Hidjra was een publieke, politieke en sociale gebeurtenis die de identiteit van de umma (gemeenschap) definieerde, vandaar de keuze.

Hoe verhouden de islamitische en de westerse jaartelling zich?

De islamitische kalender is een maankalender met jaren van ongeveer 354 dagen. Een islamitisch jaar is daardoor elk jaar ongeveer 11 dagen korter dan een zonnejaar. Dat betekent dat islamitische maanden en feestdagen, zoals Ramadan of het Offerfeest, elk jaar ongeveer 11 dagen eerder in de westerse Gregoriaanse kalender vallen. Er is geen eenvoudig vast getal om jaren om te rekenen. Voor een ruwe schatting: om van een islamitisch jaar (AH) naar een Gregoriaans jaar (AD) te gaan, kun je de formule gebruiken: AD = 622 + (AH * 354/365). Maar voor een exacte datum is een conversietabel nodig.