Mogen moslims elkaar een gelukkig nieuwjaar wensen Islamitische perspectieven op feestdagen

De jaarwisseling volgens de Gregoriaanse kalender is een wereldwijd moment van reflectie en festiviteit. Voor moslims in Nederland en Vlaanderen, die leven in een samenleving waar deze viering prominent aanwezig is, roept dit echter vaak vragen op over de religieuze toelaatbaarheid. Is het uiten van een wens voor een "gelukkig nieuwjaar" louter een sociale beleefdheid, of gaat het in tegen islamitische principes?

De kern van dit vraagstuk ligt in het onderscheid tussen wereldlijke gebruiken en religieuze rituelen. Het vieren van 1 januari als een burgerlijk nieuw begin is niet verbonden met een specifieke religieuze doctrine of afgodische verering. Het is een cultureel en maatschappelijk fenomeen dat, in zijn moderne vorm, vooral draait om samenkomst, goede voornemens en het besef van tijd.

Binnen de islamitische rechtswetenschap (fiqh) wordt dit vaak benaderd vanuit het concept van "al-'urf" (het gebruik). Handelingen en uitspraken die geen duidelijke verbinding hebben met verboden geloofsovertuigingen, kunnen worden beoordeeld naar lokale gewoonte. Een nieuwjaarswens wordt door veel geleerden daarom gezien als een vorm van goede omgangsvormen (mu'amalat) en het onderhouden van positieve sociale relaties, zowel met medemoslims als met niet-moslims.

De discussie wordt genuanceerder wanneer men kijkt naar de intentie (niyyah) erachter. Participatie in excessief drankgebruik of andere expliciet verboden zaken rondom de jaarwisseling blijft uiteraard ontoelaatbaar. De eenvoudige wens voor geluk, voorspoed en vrede in het nieuwe jaar wordt door een breed spectrum van geleerden en moslimgemeenschappen echter als acceptabel, zelfs als prijzenswaardig, gezien. Het is een gebaar dat menselijkheid en verbondenheid bevestigt, binnen de grenzen van het islamitische geloof.

Het religieuze oordeel over het wensen van een niet-islamitisch nieuwjaar

De kern van deze kwestie ligt in het onderscheid tussen het overnemen van religieuze gebruiken van niet-moslims en het tonen van algemene beleefdheid en goede omgangsvormen. Geleerden baseren hun oordeel op de principes van het vermijden van gelijkenis met niet-islamitische religieuze praktijken (ash-shubuhaat) en het beschermen van de eigen islamitische identiteit.

Het vieren of deelnemen aan religieuze feesten van andere geloven is volgens consensus van de geleerden niet toegestaan. Dit valt onder het imiteren van niet-moslims in hun specifieke religieuze kenmerken, wat verboden is. Het Gregoriaanse nieuwjaar heeft voor veel vierders een seculier karakter, maar het vindt zijn oorsprong in een christelijke kalender en wordt door sommigen nog steeds in religieuze context gevierd.

Het simpele uiten van een wens zoals "Gelukkig nieuwjaar" aan niet-moslims is een punt van discussie. Een groep geleerden staat dit toe, mits de wens algemeen en beleefd is, geen goedkeuring van hun religie inhoudt en niet wordt geuit tijdens hun daadwerkelijke religieuze feestdag. Het wordt dan gezien als een vorm van goede omgang (moegaamalaat) en het tonen van vriendelijkheid, wat binnen de islam wordt aangemoedigd.

Een andere, meer terughoudende groep geleerden raadt het volledig af. Zij benadrukken dat het wensen van een gelukkig nieuwjaar impliciet goedkeuring geeft aan een tijdrekening en een feest dat niet islamitisch is. Zij wijzen erop dat moslims hun eigen feesten hebben, zoals het islamitische nieuwjaar (Muharram) en Eid, en dat zij zich daarop moeten focussen.

De meerderheid van de hedendaagse geleerden maakt een praktisch onderscheid. Zij zien een kort, beleefd antwoord op een wens van een niet-moslim, of het uiten van een algemene wens in een seculiere context (zoals op de werkvloer), als toegestaan. Het actief meevieren, alcohol drinken, naar feesten gaan of het overnemen van specifieke rituelen zoals vuurwerk afsteken blijft echter duidelijk verboden (haraam).

Uiteindelijk adviseren geleerden moslims om hun intentie zuiver te houden, hun islamitische principes niet te schenden en vooral het gesprek aan te gaan met een betrouwbare imam of kennisinstituut voor een persoonlijk oordeel op maat van hun specifieke situatie.

Verschil tussen de islamitische en de Gregoriaanse nieuwjaarsviering

Het fundamentele verschil ligt in de aard van de kalenders. Het Gregoriaanse Nieuwjaar (1 januari) volgt een op de zon gebaseerde kalender. Deze kalender is seculier van oorsprong en wereldwijd dominant voor civiele doeleinden. De viering ervan is vaak een algemeen, cultureel feest met vuurwerk, goede voornemens en sociale bijeenkomsten, zonder religieuze lading.

De islamitische nieuwjaarsviering (Ra's al-Sana, 1 Muharram) volgt een strikt maankalender. Het begin van het nieuwe jaar is een puur religieuze aangelegenheid en markeert de Hijra, de migratie van de Profeet Mohammed van Mekka naar Medina. Het wordt niet gevierd met festiviteiten, maar herdacht als een periode van bezinning en religieuze reflectie. In veel moslimgemeenschappen is het een dag van vrijwillig vasten en gebed.

Een direct gevolg is dat de Gregoriaanse kalender een vast seizoensverband heeft, terwijl het islamitische nieuwe jaar elk jaar ongeveer 10-12 dagen eerder valt en door alle seizoenen schuift. Het islamitische nieuwe jaar heeft daardoor geen associatie met een bepaald seizoen of oogsttijd.

De maatschappelijke context verschilt sterk. 1 januari is in veel landen een officiële vrije dag met uitgebreide publieke festiviteiten. De eerste dag van Muharram is in overwegend islamitische landen vaak een vrije dag, maar de invulling is sober en religieus. In niet-islamitische landen valt deze dag meestal niet samen met een maatschappelijke rustdag.

Concluderend: het Gregoriaanse Nieuwjaar is een seculier, cultureel en uitbundig festijn. Het islamitische Nieuwjaar is een religieuze herdenking, gekenmerkt door ingetogenheid en spiritualiteit, zonder de festiviteiten die aan 1 januari verbonden zijn.

Praktische voorbeelden van hoe wel of niet te feliciteren

Goede voorbeelden:

Een eenvoudige en respectvolle benadering is vaak het beste. Je kunt zeggen: "Moge het nieuwe jaar veel zegeningen en vrede brengen." Dit richt zich op algemene goede wensen in lijn met islamitische waarden.

Een andere geschikte formulering is: "Ik wens je en je familie alle goeds in het komende jaar." Dit vermijdt expliciet de religieuze connotatie van de viering, maar is wel hartelijk.

Voor de islamitische nieuwjaarsdag zelf is de traditionele groet uiteraard gepast: "Taqabbalallahu minna wa minkum" (Moge Allah het van ons en van jullie accepteren) of "Kullu 'am wa antum bi-khair" (Moge je altijd in voorspoed zijn).

Te vermijden voorbeelden:

Vermijd expliciete deelname aan niet-islamitische rituelen. Zeg bijvoorbeeld niet: "Ik wens je een gelukkig en voorspoedig 2025!" als dit specifiek op de Gregoriaanse jaarwisseling slaat en je dit als ongepast ziet.

Stuur geen standaardkaarten met symbolen zoals kerstbomen, champagneglazen of vuurwerk. Deze staan los van islamitische principes.

Druk geen deelname uit aan feestelijkheden die met haram-activiteiten gepaard gaan. Zeg niet: "Fijne jaarwisseling en proost op het nieuwe jaar!"

Hoe te reageren op felicitaties:

Als iemand jou feliciteert, is een beleefd en vriendelijk antwoord altijd aan te raden, ongeacht je eigen standpunt. Je kunt reageren met: "Dankjewel, ik wens jou ook alle goeds." of "Dank je, moge het een jaar van vrede zijn." Zo erken je de goede intentie zonder je eigen overtuiging geweld aan te doen.

Veelgestelde vragen:

Is het toegestaan om als moslim niet-moslim collega's of buren een gelukkig nieuwjaar te wensen voor het Gregoriaanse nieuwe jaar?

Deze vraag wordt vaak gesteld, vooral in samenlevingen waar moslims een minderheid vormen. De meerderheid van de geleerden is van mening dat het wel degelijk is toegestaan. De belangrijkste voorwaarde is dat de wens niet gepaard gaat met het goedkeuren van geloofsovertuigingen of praktijken die in strijd zijn met de islam. Het is een vorm van goed fatsoen (ihsaan) en het onderhouden van goede betrekkingen met de mensen om je heen. Het is vergelijkbaar met het beantwoorden van een groet of het wensen van succes. Zolang je intentie puur is en je geen deelneemt aan religieuze vieringen die tegen de islamitische leer ingaan, wordt het gezien als een toegestane sociale interactie. Veel moslims wensen hun niet-moslim kennissen op deze manier een gelukkig en vreedzaam jaar toe.

Waarom zijn sommige moslims terughoudend met nieuwjaarswensen, en bestaat er een verschil tussen het wensen van een gelukkig nieuwjaar en het 'vieren' van Nieuwjaar?

Die terughoudendheid komt meestal voort uit de wens om duidelijk afstand te bewaren tot handelingen die als nabootsing (taqleed) van andere geloofsgemeenschappen kunnen worden gezien. In de islamitische traditie wordt benadrukt dat moslims hun eigen identiteit behouden. Het vermijden van nieuwjaarswensen kan een persoonlijke keuze zijn om dit principe strikt na te leven. Er is wel een belangrijk onderscheid tussen 'wensen' en 'vieren'. Het uitspreken van een beleefde wens wordt door veel geleerden anders beoordeeld dan het actief deelnemen aan feestelijkheden, het bijwonen van feesten, het gebruiken van religieuze symbolen of het overnemen van gewoontes die verbonden zijn aan een ander geloof. Het vieren van het Gregoriaanse nieuwjaar op een manier die lijkt op hoe niet-moslims dat doen, wordt over het algemeen afgeraden. Een eenvoudige wens van goede gezondheid en welzijn wordt daarentegen vaak als sociaal acceptabel gezien.