Wat zijn de stappen van EHBO?

Wanneer zich een ongeval voordoet of iemand onwel wordt, telt elke seconde. Het kunnen verlenen van eerste hulp is dan van levensbelang. Maar waar begin je, midden in de chaos en de stress? Een duidelijke, systematische aanpak is cruciaal om het overzicht te bewaren en op de juiste manier te handelen.

De basis van alle eerstehulpverlening wordt gevormd door een vaste volgorde van stappen, vaak samengevat in het 5-stappenplan of het DRSABCD-protocol. Deze methodiek dient als je leidraad: een betrouwbaar kompas dat je door de situatie loodst, van de eerste veiligheidscheck tot de overdracht aan de professionele hulpdiensten. Het volgen van deze stappen voorkomt dat je cruciale handelingen overslaat en zorgt voor de beste mogelijke kans voor het slachtoffer.

In dit artikel doorlopen we deze essentiële stappen concreet en uitgebreid. We beginnen bij de allereerste en belangrijkste overweging: je eigen veiligheid en die van omstanders. Vervolgens bespreken we hoe je het bewustzijn en de ademhaling van een slachtoffer beoordeelt, wanneer en hoe je moet reanimeren, en hoe je omgaat met ernstige bloedingen. Het doel is om je een helder en praktisch kader te geven dat je in staat stelt om daadkrachtig en doeltreffend op te treden in een noodsituatie.

De eerste handelingen bij een bewusteloos slachtoffer

Een bewusteloos slachtoffer dat ademt, moet onmiddellijk in de stabiele zijligging worden geplaatst. Deze houding voorkomt dat de tong of braaksel de luchtweg blokkeert. De eerste stap is altijd het controleren van het bewustzijn: spreek het slachtoffer luid aan en schud voorzichtig aan de schouders.

Reageert het slachtoffer niet, bel dan onverwijld 112 of laat dit door een omstander doen. Open daarna de luchtweg door de kin met twee vingers omhoog te tillen en het hoofd voorzichtig achterover te kantelen. Controleer maximaal 10 seconden op normale ademhaling: kijk naar de beweging van de borstkas, luister en voel.

Ademt het slachtoffer normaal? Leg het dan voorzichtig in de stabiele zijligging. Buig hiervoor het bovenste been in een rechte hoek. Plaats de hand van de bovenste arm onder de wang. Houd de luchtweg geopend en controleer voortdurend de ademhaling tot de hulpdiensten arriveren.

Ademt het slachtoffer niet normaal of helemaal niet? Start dan direct met reanimatie: geef 30 borstcompressies gevolgd door 2 beademingen. Blijf dit herhalen tot de professionele hulp overneemt of het slachtoffer weer normaal begint te ademen.

Stoppen van ernstige bloedingen en wondverzorging

Een ernstige bloeding is een levensbedreigende situatie en heeft altijd prioriteit. Het doel is om het bloedverlies zo snel mogelijk te stoppen.

Directe druk op de wond is de meest effectieve methode. Gebruik een steriel verband of, indien niet direct beschikbaar, een schone doek of kledingstuk. Leg het materiaal stevig op de wond en oefen continue druk uit met de handpalm. Als het eerste verband doordrenkt raakt met bloed, leg er dan een nieuw verband bovenop zonder het eerste te verwijderen.

Indien mogelijk, leg het geblesseerde lichaamsdeel hoger dan het hart van het slachtoffer. Dit vermindert de bloedtoevoer naar de wond door de zwaartekracht. Combineer hoog houden altijd met directe druk.

Als directe druk alleen niet volstaat en de bloeding zeer ernstig is, kan druk op een drukpunt worden overwogen. Dit betekent het samenknijpen van de slagader die de wond van bloed voorziet, tegen het onderliggende bot. Dit is een tijdelijke maatregel en vereist training.

Een tourniquet is een laatste redmiddel voor levensbedreigende bloedingen aan ledematen, bijvoorbeeld bij amputaties. Plaats deze enkele centimeters boven de wond, niet op een gewricht. Draai de tourniquet aan tot het bloeden stopt en noteer de tijd van aanbrengen. Een tourniquet mag alleen door professionele hulpverleners worden verwijderd.

Voor minder ernstige bloedingen en wondverzorging zijn de stappen anders. Reinig de wond voorzichtig onder lauw stromend leidingwater. Droog de omgeving van de wond af met een schoon kompres. Ontsmet indien nodig met een wondontsmettingsmiddel dat geschikt is voor de huid.

Bedek de gereinigde wond met een steriel verband of pleister om deze schoon te houden en verdere besmetting te voorkomen. Controleer regelmatig op tekenen van infectie, zoals toenemende roodheid, zwelling, warmte, pijn of pus.

Zoek altijd professionele medische hulp bij diepe snijwonden, grote of gapende wonden, wonden waar vuil in zit dat niet verwijderd kan worden, bijtwonden of als het slachtoffer niet (volledig) gevaccineerd is tegen tetanus.

Handelen bij verslikking, brandwonden en botbreuken

Verslikking (verstikking): Eerst vraag je "Bent u aan het stikken?". Bij hoesten moedig je aan om door te hoesten. Werkt dit niet, geef dan maximaal vijf stevige slagen tussen de schouderbladen. Buig het slachtoffer hierbij goed voorover.

Helpt dit niet, start dan met de Heimlich-manoeuvre (buikstoten). Ga achter het slachtoffer staan, maak een vuist net boven de navel. Pak je vuist met de andere hand en trek krachtig naar binnen en omhoog. Herhaal dit maximaal vijf keer.

Blijft de blokkering bestaan, wissel dan vijf rugslagen en vijf buikstoten af. Bij bewustzijnsverlies start je direct met reanimatie en bel je 112.

Brandwonden: Koel de wond onmiddellijk met lauw zachtstromend leidingwater gedurende tien tot twintig minuten. Gebruik nooit ijs, crème of zalf. Verwijder tijdens het koelen kleding die niet aan de wond kleeft.

Na het koelen dek je de brandwond steriel af, bijvoorbeeld met een niet-verklevend verband of metalline. Bescherm de wond tegen druk en wrijving. Raadpleeg bij twijfel, grote wonden, of wonden in het gezijd altijd een arts of bel 112.

Botbreuken (fracturen): Laat het slachtoffer niet onnodig bewegen. Controleer op duidelijk zichtbare misvorming, zwelling en pijn. Stel het lichaamsdeel gerust zonder te forceren.

Stabiliseer de breuk door het aanliggende gewricht boven en onder de vermoedelijke breuk te ondersteunen. Je kunt een ledemaat ook immobiliseren tegen het lichaam of met een dekentol. Bij een open breuk dek je de wond eerst af met een steriel kompres.

Geef geen eten of drinken. Schakel professionele hulp in voor transport. Bij ernstige breuken, shock of vermoeden van wervelletsel bel je 112 en verplaats je het slachtoffer niet.

Veelgestelde vragen:

Wat moet ik als allereerste doen bij een ongeval?

Het eerste en belangrijkste is: zorg voor je eigen veiligheid en die van omstanders. Ga niet zelf een brandend gebouw binnen of een snelweg op. Zet daarna de situatie veilig, bijvoorbeeld door het gevaar weg te nemen (zoals het gas uitzetten) of het slachtoffer uit de gevaarlijke zone te halen, maar alleen als dit kan zonder jezelf in gevaar te brengen. Vervolgens beoordeel je het bewustzijn en de ademhaling van het slachtoffer. Deze eerste stappen zijn fundamenteel, want hulp verlenen in een onveilige situatie creëert alleen maar meer slachtoffers.

Hoe controleer ik of iemand bij bewustzijn is en normaal ademt?

Schud voorzichtig aan de schouders van de persoon en vraag luid: "Gaat het? Kunt u mij horen?" Als er geen reactie is, is het slachtoffer bewusteloos. Leg de persoon dan op de rug en open de luchtweg door het hoofd voorzichtig achterover te kantelen en de kin omhoog te tillen. Buig daarna met je wang boven de mond van het slachtoffer, terwijl je naar de borstkas kijkt. Kijk, luister en voel maximaal 10 seconden naar normale ademhaling. Let op de regelmatige beweging van de borstkas. Snakken naar adem of een onregelmatige ademhaling geldt niet als normaal. Als de ademhaling normaal is, leg je het slachtoffer in de stabiele zijligging. Als er geen normale ademhaling is, moet direct 112 gebeld worden en start je met reanimatie.

Ik heb een EHBO-cursus gedaan, maar ben veel vergeten. Wat zijn de kernpunten die ik zeker moet onthouden?

Dat is een herkenbare zorg. Richt je op deze vijf basisprincipes: 1) Veiligheid eerst voor jezelf. 2) Bel bij twijfel, levensgevaar of bewusteloosheid altijd 112. 3) Bij bewusteloosheid: controleer ademhaling. Ademt de persoon normaal? Leg hem/haar in de stabiele zijligging. Ademt hij/zij niet normaal? Start reanimatie en gebruik een AED. 4) Stop ernstige bloedingen door stevige directe druk op de wond uit te oefenen, bij voorkeur met een schone doek. 5) Vererger de situatie niet: verplaats een slachtoffer met mogelijk letsel aan rug of nek niet onnodig en geef geen eten of drinken. Met deze punten in gedachten kun je in de meeste acute situaties de juiste eerste handelingen verrichten tot professionele hulp arriveert.