Behandeling en zelfzorg bij een ontstoken uitwendige gehoorgang

Een pijnlijke, jeukende of volle gehoorgang is vaak het eerste teken van een uitwendige oorontsteking, in de volksmond ook wel 'zwemmersoor' genoemd. Deze aandoening, waarbij de huid van de gehoorgang ontstoken raakt, kan behoorlijk hinderlijk zijn en uw dagelijkse activiteiten verstoren. Het is een veelvoorkomend probleem, vooral bij mensen die vaak zwemmen, maar ook bij wie de gehoorgang beschadigd is door bijvoorbeeld wattenstaafjes of een eczeemachtige huidaandoening.

De kern van het probleem ligt in een verstoorde balans in de gehoorgang. Een gezonde gehoorgang heeft een dun laagje oorsmeer dat beschermt tegen vocht en infecties. Wanneer deze natuurlijke barrière wegspoelt of beschadigd raakt, kan de huid uitdrogen, barsten en een ideale omgeving worden voor bacteriën of schimmels om zich te vermenigvuldigen. Het resultaat is een ontsteking die gepaard gaat met roodheid, zwelling en vaak een schilferende of vochtige afscheiding.

Een tijdige en juiste aanpak is cruciaal om verergering te voorkomen en het herstel te bespoedigen. In dit artikel vindt u een overzicht van de praktische stappen die u zelf kunt nemen, de signalen die wijzen op de noodzaak van een bezoek aan de huisarts, en de behandelopties die een professional kan inzetten. Het doel is om u heldere informatie te bieden, zodat u weet hoe u moet handelen bij verdenking van otitis externa.

Hoe maak je de gehoorgang op de juiste manier schoon?

Een juiste reiniging van de gehoorgang is essentieel om otitis externa te behandelen en te voorkomen. Onzorgvuldige reiniging kan de situatie verergeren.

Volg deze stappen voor een veilige reiniging, bij voorkeur na instructie van een arts:

1. Was uw handen grondig met water en zeep.



2. Maak een zachte doek of het puntje van een washandje vochtig met lauw water en een milde zeep.



3. Veeg alleen het buitenste deel van het oor schoon, rond de opening van de gehoorgang. Droog het oor daarna goed af.

Voor het schoonmaken van de gehoorgang zelf tijdens een infectie, zal een arts vaak het volgende adviseren:

1. Gebruik alleen voorgeschreven oordruppels. Deze bevatten vaak een zuur om de pH te herstellen en een middel om ontsteking tegen te gaan.



2. Ga op uw zij liggen met het aangedane oor naar boven.



3. Breng het voorgeschreven aantal druppels aan, zodat de gehoorgang volledig gevuld wordt.



4. Blijf 3 tot 5 minuten liggen om de druppels goed in te laten werken.



5. Ga daarna rechtop zitten en dep het overtollige vocht voorzichtig af met een tissue bij de ooringang. De gehoorgang zal vanzelf leeglopen.

Wat u absoluut moet vermijden:

• Gebruik nooit wattenstaafjes (Q-tips), haarspelden of andere voorwerpen in de gehoorgang. Dit duwt oorsmeer en vuil dieper naar binnen en kan het kwetsbare ooroppervlak beschadigen.



• Probeer geen water in het oor te spoelen met een spuit, tenzij een arts dit expliciet aanraadt.



• Gebruik geen alcohol, waterstofperoxide of azijn zonder medisch advies, zeker niet als het trommelvlies mogelijk beschadigd is.



• Krab niet in het oor, hoe jeukerig het ook is.

De gehoorgang reinigt zichzelf normaal gesproken. Oorsmeer migreert naar buiten en droge huidschilfers vallen eruit. Het doel van reiniging bij otitis externa is het verwijderen van pus, vuil en overtollig vocht om de werking van medicinale druppels te verbeteren. Voor grondige reiniging van een verstopt oor of het verwijderen van een prop, raadpleeg altijd een huisarts of KNO-arts.

Welke zelfzorgmiddelen en pijnstillers zijn geschikt?

Bij een beginnende of milde otitis externa kunt u, naast medisch advies, enkele voorzichtige zelfzorgmaatregelen nemen. Het belangrijkste doel is om de gehoorgang droog te houden en verdere irritatie te voorkomen. Laat de gehoorgang met rust: peuter of krabb niet in uw oor, ook niet met wattenstaafjes. Dit kan de huid verder beschadigen en de ontsteking verergeren.

Om vocht te verwijderen na douchen of zwemmen, kunt u de oorschelp voorzichtig heen en weer bewegen en de gehoorgang laten drogen aan de lucht. Optioneel kan een lauwe föhn op de laagste stand, op ruime afstand van het oor, worden gebruikt. Houd uw oor droog tijdens het douchen met een watje bedekt met vaseline of een speciale oordop.

Voor pijnverlichting zijn vrij verkrijgbare pijnstillers geschikt. Paracetamol is de eerste keus. Neem dit volgens het doseringsadvies op de verpakking. Bij onvoldoende effect kan ibuprofen (een NSAID) worden overwogen, mits er geen contra-indicaties zijn. Ibuprofen kan de ontsteking iets remmen naast de pijn dempen. Gebruik geen oordruppels die niet specifiek voor otitis externa zijn voorgeschreven, zoals oude restjes of middelen tegen oorsmeer.

Stop direct met zelfzorg en raadpleeg een arts als de pijn toeneemt, u koorts krijgt, of als er na twee tot drie dagen geen duidelijke verbetering is. Zelfzorg is geen vervanging voor een medische diagnose en behandeling bij ernstige klachten.

Wanneer is het nodig om naar de huisarts te gaan?

In veel gevallen van otitis externa kan de pijn en ontsteking met zelfzorg en vrij verkrijgbare oordruppels worden behandeld. Er zijn echter situaties waarin medisch advies essentieel is.

Neem direct contact op met uw huisarts bij een of meer van de volgende alarmsymptomen:

Ernstige pijn die niet afneemt met pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen.

Een gezwollen en gesloten gehoorgang, waardoor oordruppels niet meer kunnen indringen.

Koorts (temperatuur boven de 38°C), wat kan wijzen op een uitgebreidere infectie.

Verspreiding van de ontsteking: roodheid, zwelling en pijn die zich uitbreiden achter het oor, aan de oorschelp of in het gezicht.

Een bezoek aan de huisarts is ook binnen enkele dagen aanbevolen in deze situaties:

Als de klachten na 3 tot 4 dagen zelfzorg niet verbeteren of zelfs verergeren.

Bij twijfel over de diagnose, bijvoorbeeld als er mogelijk een gaatje in het trommelvlies is.

Als u diabetes of een verzwakt afweersysteem heeft, omdat het risico op een ernstig verloop (maligne otitis externa) dan groter is.

Bij herhaalde episodes van otitis externa, om onderliggende oorzaken te onderzoeken.

De huisarts kan de gehoorgang grondig reinigen, eventuele propjes of vuil verwijderen en indien nodig antibiotica- of ontstekingsremmende oordruppels op recept voorschrijven. In ernstige gevallen kan een oorstukje (oortampon) worden geplaatst of wordt doorverwijzing naar een KNO-arts geadviseerd.