Wat is een ICF formulier?

In de zorg en ondersteuning streeft men ernaar om cliënten zo volledig en persoonlijk mogelijk in beeld te brengen. Het ICF-formulier is hiervoor een essentieel instrument. ICF staat voor International Classification of Functioning, Disability and Health, een classificatie die is ontwikkeld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). In tegenstelling tot modellen die zich uitsluitend richten op een diagnose of beperking, biedt het ICF een brede, positieve kijk op het functioneren van een mens in zijn dagelijks leven.

Het formulier zelf is de praktische vertaling van dit model. Het structureert informatie volgens een vast kader en vraagt niet alleen naar lichaamsfuncties en beperkingen, maar juist ook naar wat iemand wél kan (activiteiten) en hoe iemand deelneemt aan de samenleving (participatie). Cruciaal is dat het ook de persoonlijke en omgevingsfactoren in kaart brengt. Denk hierbij aan de rol van hulpmiddelen, steun uit de omgeving, de woonomgeving of persoonlijke motivatie. Deze factoren kunnen een belemmering vormen, maar ook een belangrijke hulpbron zijn.

Het gebruik van een ICF-formulier leidt daarmee tot een integrale en gestandaardiseerde beschrijving van de situatie van een cliënt. Het fungeert als een gemeenschappelijke taal voor alle betrokken professionals, zoals artsen, fysiotherapeuten, ergotherapeuten en begeleiders. Dit bevordert de onderlinge afstemming en maakt het mogelijk om samen, met de cliënt, een onderbouwd en op maat gesneden ondersteuningsplan op te stellen. Het einddoel is altijd: het optimale functioneren en welzijn van de persoon centraal stellen.

De opbouw en onderdelen van het ICF-formulier uitgelegd

Het ICF-formulier is gestructureerd volgens het biopsychosociale model van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Deze opbouw zorgt voor een volledig en gestandaardiseerd beeld van iemands functioneren. Het formulier is logisch opgebouwd uit vier kernonderdelen.

Deel 1: Gezondheidstoestand en lichaamsfuncties. Dit eerste deel beschrijft de ziekte of aandoening (diagnose) en de gevolgen daarvan voor specifieke lichaamsfuncties en anatomische eigenschappen. Het gaat hier om functies zoals geheugen, kracht, evenwicht, gezichtsvermogen of de structuur van ledematen of organen. Beperkingen worden objectief en neutraal vastgelegd.

Deel 2: Activiteiten. Dit onderdeel richt zich op de uitvoering van concrete handelingen of taken door een persoon. Het beoordeelt hoe iemand alledaagse activiteiten uitvoert, zoals zich wassen, aankleden, communiceren, lopen of het huishouden doen. De focus ligt op de capaciteit (wat kan iemand in een standaardomgeving) en de prestatie (wat doet iemand in zijn of haar eigen huidige omgeving).

Deel 3: Participatie. Hier wordt het maatschappelijk meedoen in het leven gedocumenteerd. Het betreft deelname aan het sociale leven, werk, onderwijs, vrijetijdsbesteding en andere maatschappelijke rollen. Belemmeringen of beperkingen in participatie worden in kaart gebracht in relatie tot de gezondheidstoestand.

Deel 4: Omgevingsfactoren en persoonlijke factoren. Dit is een cruciaal onderdeel dat de context van het functioneren beschrijft. Omgevingsfactoren zijn de fysieke, sociale en attitudele wereld rondom de persoon, zoals woningaanpassingen, ondersteuning van familie, wetgeving, vervoer of houdingen van anderen. Persoonlijke factoren zijn kenmerken zoals leeftijd, geslacht, opleiding, copingstijl en motivatie, die het functioneren positief of negatief kunnen beïnvloeden.

De kracht van het ICF-formulier schuilt in de samenhang tussen deze vier delen. Het toont niet alleen de beperkingen, maar vooral ook de resterende mogelijkheden en de wisselwerking met de omgeving. Deze gestructureerde opbouw maakt het een essentieel instrument voor een integrale zorg- of begeleidingsplanning.

Hoe vul je een ICF-formulier in voor een zorgplan?

Het invullen van een ICF-formulier is een gestructureerd proces van samenwerking tussen zorgverlener en cliënt. Het doel is een volledig en nauwkeurig beeld te krijgen van de gezondheidssituatie.

1. Start met de gezondheidstoestand (aandoening/storing)
   
   
   
   
   
   • Noteer de medische diagnose (bijv. beroerte, COPD, depressie).
   
   
   
   • Beschrijf ook andere relevante gezondheidsaspecten, zoals pijn of vermoeidheid.
   
   
   
   
   
   



2. Breng de Lichaamsfuncties en -structuren in kaart
   
   
   
   
   
   • Identificeer specifieke stoornissen (bijv. 'verminderde spierkracht rechterbeen' of 'geheugenproblemen').
   
   
   
   • Classificeer deze aan de hand van de ICF-lijst en noteer de bijbehorende code (bijv. b730).
   
   
   
   • Geef de ernst aan, vaak op een schaal (bijv. 0=geen probleem tot 4=volledig probleem).
   
   
   
   
   
   



3. Analyseer Activiteiten en Participatie
   
   
   
   
   
   • Onderzoek welke dagelijkse handelingen problemen opleveren (bijv. zich wassen, traplopen, boodschappen doen).
   
   
   
   • Inventariseer welke rollen in het maatschappelijk leven zijn belemmerd (bijv. werk, ouderschap, hobby's).
   
   
   
   • Vraag steeds: "Wat lukt nu niet of minder goed dan u zou willen?"
   
   
   
   
   
   



4. Inventariseer de Omgevingsfactoren
   
   
   
   
   
   • Noteer factoren die een belemmering of ondersteuning vormen:
     
     
     
     
     
     • Faciliterend: aangepaste auto, steun van familie, goede wetgeving.
     
     
     
     • Beperkend: drempels thuis, negatieve houding van werkgever, ontoegankelijk openbaar vervoer.
     
     
     
     
     
     
   
   
   
   
   
   



5. Beschrijf Persoonlijke factoren
   
   

   Deze zijn niet gecodeerd in ICF, maar zijn essentieel voor het plan. Noteer relevante aspecten zoals leeftijd, opleiding, copingstijl, motivatie en levenservaring.

   
   
   



6. Formuleer samen de doelen en interventies
   
   
   
   
   
   • Vertaal de analyse naar concrete, haalbare en meetbare doelen (SMART).
   
   
   
   • Koppel elk doel aan specifieke interventies die gericht zijn op:
     
     
     
     
     
     • Het verbeteren van een functie (bijv. fysiotherapie).
     
     
     
     • Het leren uitvoeren van een activiteit (bijv. ergotherapie).
     
     
     
     • Het aanpassen van de omgeving (bijv. voorziening aanvragen).
     
     
     
     • Het vergroten van participatie (bijv. maatschappelijk werk).
     
     
     
     
     
     
   
   
   
   
   
   

Het ICF-formulier is een dynamisch document. Evalueer regelmatig en pas het zorgplan aan bij veranderingen in de situatie of behaalde doelen. De kracht ligt in de holistische benadering die verder kijkt dan de diagnose alleen.

Waar vind en vraag je een ICF-formulier aan?

Het ICF-formulier is geen standaarddocument dat je zelf kunt downloaden of kopen. Het is een officieel formulier van de overheid dat alleen wordt verstrekt door de daartoe bevoegde instanties. De aanvraagprocedure verloopt altijd via een gecertificeerd deskundige.

De eerste en belangrijkste stap is het raadplegen van een erkend medisch specialist, arbeidsdeskundige of verzekeringsarts. Deze deskundige beoordeelt of een ICF-rapportage noodzakelijk is voor jouw situatie. Als dat het geval is, initieert en coördineert deze professional het hele proces.

De deskundige vraagt het officiële ICF-formulier digitaal aan bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Het UWV is de enige instantie die deze formulieren uitgeeft. Na ontvangst vult de deskundige het formulier zorgvuldig in op basis van het medisch onderzoek en de functionele beoordeling.

Het volledig ingevulde ICF-rapport wordt vervolgens ter goedkeuring naar een tweede, onafhankelijke deskundige (de peer reviewer) gestuurd. Na akkoord wordt het definitieve rapport naar de opdrachtgever (meestal het UWV, een verzekeraar of een werkgever) gestuurd. Als cliënt ontvang je altijd een kopie van het rapport.

Concreet: je vindt het formulier niet zelf, maar vraagt het aan door een traject te starten bij een bevoegde deskundige. Hij of zij is jouw toegangspoort tot het officiële ICF-proces.

Veelgestelde vragen:

Wat is precies het doel van een ICF-formulier in de zorg?

Een ICF-formulier heeft een duidelijk, tweeledig doel. Ten eerste dient het als een gestandaardiseerd kader om de volledige gezondheidssituatie van een persoon in kaart te brengen. Het gaat niet alleen om de ziekte of beperking zelf (de 'lichaamsfuncties en -structuren'), maar juist ook om hoe iemand functioneert in het dagelijks leven ('activiteiten') en hoe de omgeving ('contextfactoren') dat beïnvloedt. Ten tweede is het een communicatiemiddel. Het zorgt ervoor dat alle betrokken zorgverleners, van arts tot fysiotherapeut en maatschappelijk werker, vanuit hetzelfde, gedeelde beeld van de cliënt werken. Dit bevordert de afstemming en maakt de zorg meer persoonsgericht.

Moet ik als patiënt zelf ook iets invullen op het ICF-formulier?

Dat hangt af van de situatie en de werkwijze van de zorgverlener. Het ICF-model moedigt aan om de perspectieven van zowel de professional als de cliënt te betrekken. Veel zorgverleners zullen de onderdelen van het formulier met je bespreken. Jouw eigen ervaringen, wat jij belangrijk vindt in je dagelijks functioneren en welke belemmeringen of ondersteuning je in je omgeving tegenkomt, zijn centrale informatie. Je kunt dus actief worden gevraagd om input te geven. Het is geen eenzijdig vastleggen door de arts, maar een middel voor gezamenlijke besluitvorming over doelen en behandeling.