Wat is de meest gebruikte energiebron?

De vraag naar energie is de levensader van onze moderne samenleving. Ze drijft industrieën aan, verlicht steden, verwarmt onze huizen en voedt het wereldwijde transportnetwerk. Om in deze immense behoefte te voorzien, put de mensheid uit een diverse mix van bronnen, van fossiele brandstoffen die miljoenen jaren oud zijn tot moderne hernieuwbare technologieën.

Op mondiaal niveau wordt het energieverbruik gedomineerd door één specifieke categorie: fossiele brandstoffen. Al decennialang vormen olie, steenkool en aardgas gezamenlijk de ruggengraat van de wereldwijde energievoorziening. Hun hoge energiedichtheid, betrouwbaarheid en de bestaande, wereldwijde infrastructuur hebben hun positie verankerd.

Binnen dit trio claimt één bron al jaren de titel van meest gebruikte. Het is de energiebron die niet alleen cruciaal is voor elektriciteitsopwekking, maar ook het overgrote deel van het weg-, lucht- en zeetransport mogelijk maakt. Het antwoord op de vraag is daarom zowel een feitelijke vaststelling als een centraal punt in elke discussie over energiezekerheid, economie en klimaatverandering.

Fossiele brandstoffen: welk aandeel hebben ze nu in de wereldwijde energiemix?

Ondanks de snelle groei van hernieuwbare energiebronnen, vormen fossiele brandstoffen nog steeds de dominante kracht in de wereldwijde energievoorziening. Hun gezamenlijk aandeel in de primaire energieconsumptie bedraagt ongeveer 80%. Deze mix bestaat uit drie hoofdcomponenten: olie, steenkool en aardgas.

Aardolie is de grootste individuele bron, goed voor ruwweg 30% van het wereldwijde totaal. Het blijft onmisbaar voor transport, chemie en vele industriële processen.

Aardgas volgt met een aandeel van ongeveer 25%. Zijn populariteit groeide de afgelopen decennia als relatief schone fossiele brandstof voor elektriciteitsopwekking, verwarming en als industriële grondstof.

Steenkool neemt nog steeds 20% voor zijn rekening. Het is de meest koolstofintensieve brandstof en blijft in bepaalde regio's, met name voor elektriciteitsproductie in Azië, de ruggengraat van de energievoorziening.

De overige 20% van de energiemix wordt ingevuld door kernenergie en alle hernieuwbare bronnen samen, zoals waterkracht, wind, zon en biomassa. De dominantie van fossiele brandstoffen betekent dat de wereldwijde energiezekerheid en economie nog sterk verbonden zijn met hun beschikbaarheid en prijs, terwijl ze ook verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de door de mens veroorzaakte CO₂-uitstoot.

Hoe verhoudt het gebruik van energiebronnen zich tussen Nederland en de Europese Unie?

Het Nederlandse energieverbruik vertoont duidelijke verschillen met het EU-gemiddelde, vooral wat betreft de dominantie van aardgas. Nederland heeft historisch gezien een van de hoogste aandelen aardgas in zijn energiemix binnen de EU, een gevolg van de enorme Groningengasvelden. Hoewel de productie is afgebouwd, blijft geïmporteerd aardgas een hoeksteen. In de EU als geheel is de energiemix meer gediversifieerd.

Wat hernieuwbare energie betreft, loopt Nederland traditioneel achter. Het aandeel hernieuwbare energie in het bruto finaal energieverbruik lag jarenlang onder het EU-gemiddelde. Nederland haalt zijn hernieuwbare energie vooral uit biomassa, wind op zee en zon-PV. De EU kent een groter aandeel waterkracht en wind op land, naast biomassa. Nederland heeft een inhaalslag gemaakt, mede gedreven door de grootschalige uitrol van windparken in de Noordzee.

Kolen spelen een kleinere rol in Nederland vergeleken met het EU-gemiddelde, waar enkele landen nog sterk afhankelijk zijn van steen- en bruinkool. De Nederlandse kolencentrales zijn grotendeels gesloten of omgeschakeld naar biomassa. Kernenergie is in Nederland marginaal, terwijl het in de EU als geheel een significante, zij het krimpende, baseloadbron blijft.

Een opvallende gelijkenis is de strategische afhankelijkheid van energie-import. Zowel Nederland als de EU zijn voor een aanzienlijk deel van hun verbruik afhankelijk van invoer. Nederland importeert naast gas ook elektriciteit, terwijl de EU grote volumes ruwe olie, gas en steenkool invoert. Het beleid van beide is daarom sterk gericht op diversificatie en versterking van de eigen, schone productie.

De Nederlandse energietransitie richt zich daarom specifiek op het vervangen van aardgas door hernieuwbare bronnen en waterstof, terwijl de EU-brede uitdaging ligt in het harmoniseren van de transitie in een zeer diverse set van nationale energiesystemen.

Welke factoren bepalen de keuze voor een dominante energiebron in een land?

De keuze voor een primaire energiebron is zelden toeval. Het is het resultaat van een complex samenspel van fysieke, economische en politieke factoren die per land sterk verschillen.

Fysieke beschikbaarheid en geografie:

• Aanwezigheid van eigen natuurlijke hulpbronnen, zoals olie-, gas- of kolenreserves.



• Geschiktheid van het landschap voor waterkracht, windparken of zonneweides.



• Klimaatomstandigheden die de opbrengst van zonne- of windenergie beïnvloeden.

Economische overwegingen:

• Kosten per opgewekte eenheid energie, inclusief investering, brandstof en onderhoud.



• Bestaan van gevestigde industrieën en infrastructuur (pijpleidingen, raffinaderijen, elektriciteitsnet).



• Werkgelegenheid in de energiesector en afhankelijkheid van energie-export voor inkomsten.

Beleid en politiek:

1. Nationale energiezekerheid en de wens om afhankelijkheid van import te verminderen.



2. Historische keuzes en investeringen die een "lock-in" effect creëren voor bepaalde technologieën.



3. Publieke opinie en politieke consensus over thema's als kernenergie of klimaatverandering.



4. Internationale verplichtingen, zoals klimaatakkoorden, die sturing geven aan het beleid.

Technologische ontwikkeling en netwerkeisen:

• Mate van innovatie en beschikbaarheid van geavanceerde technologie in het land.



• De behoefte aan een betrouwbare basislast of de flexibiliteit van de energiebron.



• Compatibiliteit met het bestaande elektriciteitsnet en de mogelijkheid tot opslag.

Uiteindelijk bepalen deze factoren samen de energiemix. Een land met grote gasvelden en de bijbehorende infrastructuur zal anders kiezen dan een land zonder eigen fossiele brandstoffen maar met veel zonuren of een sterke politieke wil voor een groene transitie.

Veelgestelde vragen:

Is fossiele brandstoffen nog steeds de meest gebruikte energiebron wereldwijd?

Ja, dat klopt. Fossiele brandstoffen – steenkool, aardolie en aardgas – zijn op dit moment nog steeds de meest gebruikte energiebron ter wereld. Ze voorzien in ongeveer 80% van de totale wereldwijde energiebehoefte. Deze bronnen zijn dominant vanwege hun hoge energiedichtheid, bestaande infrastructuur en relatief lage kosten voor winning en gebruik. Het grootste deel wordt verbruikt in de industrie, voor elektriciteitsopwekking en in de transportsector. Ondanks de groei van hernieuwbare energie zoals zon en wind, duurt een volledige overstap nog vele jaren vanwege de enorme vraag en de schaal van het huidige energiesysteem.

Welke energiebron wordt het meest gebruikt voor het opwekken van elektriciteit in Nederland?

In Nederland is aardgas lange tijd de belangrijkste bron voor elektriciteitsopwekking geweest, vanwege de grote gasvelden in Groningen. Het beleid is nu gericht op vermindering van gaswinning. De energiemix verandert snel. Momenteel wordt het meeste elektriciteit opgewekt uit een combinatie van aardgas en steenkool, maar het aandeel van hernieuwbare bronnen groeit sterk. Met name windenergie, zowel op land als op zee, en zonne-energie winnen snel terrein. In 2023 kwam meer dan 40% van de geleverde elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Biomassa speelt ook een aanzienlijke rol. Voor verwarming van gebouwen blijft aardgas vooralsnog de meest gebruikte bron, al worden steeds meer huizen aangesloten op warmtenetten of overstappen op elektrische warmtepompen.