De hoogste sprong uit de geschiedenis records feiten en cijfers

De vraag naar de hoogste sprong ter wereld roept meteen beelden op van duizelingwekkende kliffen, stuntende atleten en grensverleggende menselijke prestaties. Het antwoord is echter niet eenduidig, maar hangt volledig af van het kader dat men kiest: gaat het om een vrije val zonder hulpmiddelen, een sprong met een voertuig, of een duik vanaf een vast platform? Elk domein kent zijn eigen recordhouders en verhalen van extreme moed en precisie.

In de wereld van de extreme sporten en het stuntwerk wordt het record vaak toegeschreven aan de Oostenrijker Felix Baumgartner. In 2012 sprong hij vanaf een hoogte van ongeveer 39 kilometer boven de aarde, brak tijdens zijn vrije val de geluidsbarrière en landde veilig met een parachute. Deze sprong vanuit de stratosfeer blijft een mijlpaal van technologie en persoonlijk lef.

Voor een pure, ononderbroken vrije val zonder speciaal pak of voertuig, kijken we naar de discipline van het hoogduiken (High Diving). Hier sprong de Zwitser Laso Schaller in 2015 vanaf de beroemde Cascata del Salto in Zwitserland van een hoogte van 58,8 meter. Zijn impact met het water, na een val van bijna drie seconden, is een van de meest fysiek veeleisende prestaties ooit geleverd.

Dit artikel duikt dieper in deze verschillende categorieën van het onmogelijke. We onderzoeken de wetenschap achter de val, de grenzen van het menselijk lichaam en de individuen die, gedreven door een mix van passie en roekeloosheid, de definitie van een 'sprong' telkens opnieuw herschrijven.

Het verschil tussen een BASE-sprong en een skydive vanaf hoogte

Het fundamentele verschil ligt in het startpunt. Een skydive begint bij een vliegend object, zoals een vliegtuig of helikopter, op grote hoogte. Een BASE-sprong start vanaf een vast, statisch object op relatief lage hoogte.

De hoogte is een kritisch onderscheid. Een typische recreatieve skydive vindt plaats vanaf ongeveer 4000 meter. Dit biedt voldoende tijd voor een vrije val van ongeveer 50 seconden en een veilige opening van de parachute op minimaal 750 meter. Een BASE-sprong gebeurt vanaf objecten van slechts enkele honderden meters hoog, zoals gebouwen, antennes, bruggen of kliffen. De reactietijd is extreem kort, vaak minder dan 10 seconden.

De uitrusting verschilt wezenlijk. Een skydiver gebruikt twee parachutes: een hoofd- en een reserve. De BASE-jumper heeft slechts één enkele, speciaal ontworpen parachute zonder reserve, omdat de hoogte te laag is voor een reserveprocedure. De parachute zelf is ook sneller en reactiever.

De snelheid bij het openen van de parachute is anders. Een skydiver opent zijn parachute bij een terminale snelheid van ongeveer 200 km/u. Een BASE-jumper opent zijn parachute bij een veel lagere snelheid, omdat de vrije val niet lang genoeg duurt om terminale snelheid te bereiken.

De risicoprofilen zijn niet vergelijkbaar. Skydiven is een gestandaardiseerde sport met strikte veiligheidsprotocollen. BASE-jumpen wordt beschouwd als een extreme niche met aanzienlijk hogere objectieve risico's door de minimale foutmarge, nabijheid van het object en onvoorspelbare omstandigheden zoals wind.

De meetmethode: vanaf welk punt wordt de hoogte berekend?

De hoogte van een sprong wordt niet gemeten vanaf de grond waarop de springer staat. De officiële meetmethode voor wereldrecords, zoals erkend door de internationale atletiekfederatie World Athletics, gebruikt het laagste punt van het lichaam van de atleet boven de landingsmat.

De meetlat of sensor bevindt zich horizontaal tussen de twee uprights. De hoogte wordt geregistreerd op het moment dat het laagste deel van de springer's lichaam – vaak de romp of billen – deze lat passeert zonder deze te laten vallen. Het startpunt van de meting is dus een denkbeeldig horizontaal vlak op de hoogte van de lat.

Voor polsstokhoogspringen is de methode identiek, maar de uitdaging is groter vanwege de buigzaamheid van de stok en de complexe beweging. De hoogte van de lat wordt hier eerst gemeten vanaf de grond tot aan de bovenkant van de lat. Vervolgens wordt de positie van de handen van de springer op de stok in aanmerking genomen, maar de uiteindelijke gesprongen hoogte blijft de hoogte die de atleet zelf overwint.

Bij het hoogspringen begint de atleet zijn poging vanaf de grond, maar de gemeten prestatie is puur de verticale afstand die zijn lichaam overwint. Alle andere variabelen, zoals de hoogte van de afzetplaats of de dikte van de landingsmat, zijn gestandaardiseerd en hebben geen invloed op de gemeten spronghoogte.

De records: wie sprong vanaf welke locatie en hoogte?

Het absolute hoogterecord voor een sprong staat op naam van de Oostenrijker Felix Baumgartner. Op 14 oktober 2012 sprong hij vanaf een hoogte van 38.969,4 meter boven de aarde, vanuit een capsule die werd opgelaten door een heliumballon boven Roswell, New Mexico, VS. Deze 'Red Bull Stratos'-sprong maakte hem de eerste mens die de geluidsbarrière brak tijdens een vrije val.

Het record voor de hoogste BASE-sprong, waarbij vanaf een vast object wordt gesprongen, is in handen van de Russische avonturier Valery Rozov. Op 5 mei 2016 sprong hij vanaf de noordwand van de Mount Everest, vanaf een hoogte van 7.220 meter. Hij gebruikte een speciale wingsuit om over de Rongbuk-gletsjer te zweven voordat hij zijn parachute opende.

Een ander monumentaal hoogterecord was de sprong van Joseph Kittinger. Als testpiloot voor de Amerikaanse luchtmacht sprong hij op 16 augustus 1960 vanaf 31.333 meter. Zijn sprong, onderdeel van het 'Project Excelsior', hield decennia stand en legde de basis voor de latere prestatie van Baumgartner.

Voor sprongen vanaf gebouwen of constructies geldt het record voor de hoogste BASE-sprong van een gebouw. Dit werd gezet door Fred Fugen en Vince Reffet, die in 2014 vanaf de Burj Khalifa in Dubai sprongen, vanaf een platform op 828 meter hoogte.

De uitrusting en techniek voor een extreem hoge val

Een sprong vanaf de rand van de stratosfeer vereist veel meer dan alleen moed. Het is een precisie-onderzoek waar elk onderdeel van de uitrusting en elke beweging tot in het extreme is geoptimaliseerd om de overgang van bijna-vacuüm naar de dichte atmosfeer te overleven.

De speciale drukpakken en helm

Op extreme hoogte is een conventioneel parachutepak dodelijk onvoldoende. De springer draagt een volledig aangepast drukpak dat twee levensreddende functies vervult:

• Zuurstofvoorziening en drukregulatie: Het handhaaft een kunstmatige atmosfeerdruk rond het lichaam, waardoor het bloed niet gaat koken (ebullisme) en voldoende zuurstof wordt toegevoerd.



• Temperatuurbeheersing: Het beschermt tegen temperaturen die kunnen dalen tot -70°C in de stratosfeer.



• De helm is een geïntegreerd systeem met een verwarmd vizier om ijsvorming te voorkomen, een zuurstofregelaar en communicatieapparatuur.

De parachutesystemen: redundantie is alles

Het parachutesysteem voor een dergelijke sprong is uiterst complex en bestaat uit meerdere, volledig onafhankelijke systemen:

1. Stabilisatieparachute: Deze wordt direct na de sprong geopend om een gecontroleerde, gestroomlijnde houding en rotatievrije val te garanderen tijdens de kritieke supersonische fase.



2. Hoofdparachute: Een grote, hoogtechnologische koepel ontworpen voor opening op zeer hoge snelheid en grote hoogte.



3. Reserveparachute: Een volledig back-upsysteem met een eigen activeringsmechanisme.



4. Automatische activeringsapparatuur (AAD): Een elektronisch veiligheidsapparaat dat de reserveparachute automatisch opent bij een voorgeprogrammeerde hoogte en snelheid als de springer buiten bewustzijn raakt.

De kritieke techniek: lichaamspositie en overgang

De techniek tijdens de val bepaalt het verschil tussen een stabiele vlucht en een levensgevaarlijke tuimeling. De springer moet twee fundamenteel verschillende fasen beheersen:

• De supersonische fase (hoge atmosfeer): Het lichaam wordt in een gestroomlijnde, horizontale "box"-positie gehouden (buik naar de aarde, armen en gespreide benen gestrekt). Dit maximaliseert het luchtweerstands-oppervlak voor stabiliteit en voorkomt een ongecontroleerde, dodelijke spin.



• De overgang naar subsonische snelheid: Naarmate de lucht dichter wordt, neemt de weerstand toe. De springer moet de lichaamshouding geleidelijk aanpassen om de toenemende G-krachten te beheersen en soepel door de geluidsbarrière te gaan.



• De uiteindelijke positie voor opening: Vlak voor het openen van de hoofdparachute neemt de springer een verticale, hoofd-naar-de-aarde houding aan om de openingsschok te minimaliseren en een schone opening te garanderen.

De perfecte synchronisatie van deze geavanceerde uitrusting en getrainde techniek maakt de menselijke verovering van de hoogste sprongen mogelijk.

Veelgestelde vragen:

Wie hoog heeft een mens ooit gesprongen zonder hulpmiddelen zoals een valscherm of een veerplank?

De hoogste geslaagde sprong zonder enig hulpmiddel is een record voor overleving. Deze staat op naam van stewardess Vesna Vulović. In 1972 overleefde ze een val uit 10.160 meter (ongeveer 10 kilometer) nadat het vliegtuig waarin ze zat, de DC-9 van JAT, explodeerde. Ze was niet aan het springen, maar werd door de explosie uit het toestel geslingerd en belandde in de staart van het vliegtuig, dat in een besneeuwde helling terechtkwam. Haar overleving wordt toegeschreven aan een combinatie van factoren: ze was gedeeltelijk ingesloten in de staartsectie, de sneeuw dempte de klap en ze had een lage bloeddruk waardoor ze niet bewusteloos raakte door de G-krachten. Voor een opzettelijke, actieve sprong zonder valscherm is er geen overlevingsrecord; dergelijke sprongen vanaf extreme hoogte zijn vrijwel altijd fataal.

Welk officieel hoogterecord voor een valschermspringer staat in het Guinness Book of Records?

Het officiële record voor de hoogste valschermsprong is in handen van de Oostenrijker Felix Baumgartner. Op 14 oktober 2012 sprong hij vanaf een hoogte van 38.969,4 meter (bijna 39 kilometer) boven de aarde. Hij steeg naar deze hoogte in een heliumballon. Tijdens zijn vrije val brak hij door de geluidsbarrière en bereikte een snelheid van 1.357,6 km/u. Na 4 minuten en 20 seconden opende hij zijn parachute en landde veilig in de woestijn van New Mexico, VS. Deze poging, genaamd 'Red Bull Stratos', was niet alleen een recordpoging maar ook een wetenschappelijke missie om data te verzamelen over het menselijk lichaam en uitrusting in near-space omstandigheden.