De Hidjra Mohammeds vlucht naar Medina en het begin van de islamitische jaartelling

Het jaar 622 na Christus markeert een van de meest beslissende breuklijnen in de wereldgeschiedenis. In de westerse chronologie lijkt het een onopvallend jaar, maar binnen de islamitische traditie vormt het het absolute nulpunt van de tijdrekening. Deze gebeurtenis, bekend als de Hijra of Hegira, is veel meer dan een simpele migratie; het is de stichtingsdaad van een nieuwe wereldbeschaving.

De aanleiding was een crisis in Mekka. De profeet Mohammed en zijn kleine groep volgelingen ondervonden toenemende vervolging en vijandigheid van de heersende stammen. Hun boodschap van strikt monotheïsme bedreigde het sociale en economische weefsel van de stad, dat sterk verweven was met de pelgrimstocht naar de vele goden in de Ka'aba. Een uitweg diende zich aan in de vorm van een uitnodiging uit Yathrib, een stad ongeveer 400 kilometer ten noorden van Mekka, die verwikkeld was in bloedige stammenconflicten.

De Hijra was een zorgvuldig geplande en geheimzinnige vlucht. Mohammed liet zijn metgezel Ali ibn Abi Talib in zijn bed slapen om mogelijke aanslagplegers te misleiden, en ontkwam zelf met Abu Bakr naar een grot in de omgeving. Na een gevaarlijke reis bereikten zij op 24 september 622 Yathrib, dat prompt werd omgedoopt tot Madīnat an-Nabī, 'de Stad van de Profeet', het latere Medina. Deze daad veranderde de status van de moslimgemeenschap fundamenteel: van een vervolgde minderheid werd het een soevereine politieke en religieuze entiteit.

De betekenis van dit jaar is daarom tweeledig. Het is het moment waarop de islam zich institutionaliseerde als een complete levensorde, met Mohammed als spiritueel leider, wetgever en staatsman. Tegelijkertijd legde het de kiem voor de islamitische kalender, die begint met het jaar 1 Anno Hegirae. Zonder de gebeurtenissen van 622 zou de politieke, culturele en religieuze kaart van de wereld er radicaal anders hebben uitgezien.

De precieze datum en gebeurtenis van de Hidjra

De Hidjra verwijst naar de migratie van de profeet Mohammed en zijn volgelingen van Mekka naar de stad Yathrib, later bekend als Medina. Deze gebeurtenis vond plaats in het jaar 622 na Christus en markeert het begin van de islamitische kalender.

De precieze datum volgens de Gregoriaanse kalender is 16 juli 622. Deze berekening is gebaseerd op astronomische terugrekeningen van de maankalender. De reis zelf was geen enkele reis, maar een zorgvuldig geplande en gefaseerde operatie die weken in beslag nam.

De aanleiding was de toenemende vervolging en vijandigheid van de heersende stam in Mekka. Mohammed ontving een uitnodiging van de stammen in Yathrib om als bemiddelaar te komen. Zijn volgelingen vertrokken eerst in kleine groepen om geen argwaan te wekken.

Mohammed vertrok zelf samen met zijn metgezel Abu Bakr op de nacht dat een moordaanslag op hem gepland was. Zij verborgen zich enkele dagen in een grot op de berg Thawr, ten zuiden van Mekka, voordat zij de ongeveer 400 kilometer lange reis naar het noorden voortzetten.

De aankomst in Quba, een voorstad van Yathrib, vond plaats op 8 Rabi' al-Awwal van het jaar 1 van de islamitische kalender. Dit correspondeert met 20 september 622. Na enkele dagen daar te hebben doorgebracht, bereikte Mohammed het centrum van Yathrib op 12 Rabi' al-Awwal (24 september 622). Deze stad werd daarop "Madinat an-Nabi" (Stad van de Profeet) genoemd.

De Hidjra was veel meer dan een geografische verplaatsing. Het was de overgang naar de vestiging van de eerste islamitische gemeenschap (umma) met een eigen bestuurlijk en sociaal stelsel. Kalief Omar ibn al-Khattab koos later dit moment als het beginpunt van de islamitische tijdrekening, vanwege het fundamentele nieuwe begin dat het symboliseerde.

De route en reis van Mohammed van Mekka naar Medina

De Hidjra (de migratie) van de profeet Mohammed en zijn volgelingen van Mekka naar Medina in 622 markeert het begin van de islamitische kalender. Deze reis was een georganiseerde vlucht uit de onderdrukking in Mekka en een strategische verhuizing naar een nieuwe machtsbasis.

De reis verliep in twee cruciale fasen:

1. De voorbereiding en het vertrek uit Mekka
   
   
   
   
   
   • De moslims vertrokken in kleine groepen om geen argwaan te wekken bij de Quraysh-stam in Mekka.
   
   
   
   • Mohammed bleef met Abu Bakr en Ali achter om de laatste voorbereidingen te treffen.
   
   
   
   • De leiders van de Quraysh, die Mohammed als een bedreiging zagen, beraamden een moordplan om hem te doden.
   
   
   
   
   
   



2. De vlucht en de schuilplaats
   
   
   
   
   
   • Mohammed en Abu Bakr verlieten Mekka stiekem in de nacht en verscholen zich drie dagen in de grot van Thawr, ten zuiden van de stad.
   
   
   
   • Volgens de overlevering verhulde een spin die snel een web spon en een duif die een nest maakte de ingang van de grot voor de achtervolgers.
   
   
   
   • Na deze dagen huurden ze een gids en reisden ze verder naar Medina via een ongebruikelijke route langs de kust.
   
   
   
   
   
   

De specifieke route die zij volgden was ongeveer 380 kilometer lang en omvatte de volgende etappes:

• Vanuit de grot van Thawr naar het zuiden, richting Jeddah aan de Rode Zee.



• Vervolgens noordwaarts langs de kustroute, voorbij Quba (een voorstad van Medina).



• Een stop in Quba, waar Mohammed de eerste moskee van de islam bouwde.



• De uiteindelijke intocht in Medina (toen Yathrib genoemd) op 12 Rabi' al-Awwal van het jaar 1 van de islamitische kalender.

De aankomst in Medina betekende een fundamentele omslag. Het transformeerde de islam van een vervolgde minderheidsgroep naar een georganiseerde gemeenschap (umma) met politieke en militaire autonomie. Deze gebeurtenis legde de basis voor de verdere verspreiding van de islam.

Waarom het jaar 622 het begin van de islamitische kalender is

Het jaar 622 markeert de Hidjra (de Hijra of Hidjrah), de emigratie van de profeet Mohammed en zijn volgelingen van Mekka naar Medina. Deze gebeurtenis was niet louter een geografische verplaatsing, maar een fundamenteel keerpunt dat de basis legde voor de eerste islamitische gemeenschap (ummah).

In Mekka werd de boodschap van de profeet met groeiende tegenstand en vervolging geconfronteerd. De Hidjra naar Medina, waar Mohammed werd uitgenodigd als leider en bemiddelaar, maakte de overgang mogelijk van een kleine groep gelovigen naar een gevestigde, soevereine samenleving. Hier werden de principes van de islam in praktijk gebracht op sociaal, juridisch en bestuurlijk vlak.

De tweede kalief, Omar ibn al-Chattab, stelde later vast dat dit moment het meest logische beginpunt was voor de islamitische tijdrekening. De Hidjra symboliseerde het begin van een nieuwe era, onderscheiden van de voor-islamitische tijd (Jahiliyyah). Het benadrukt dat de vorming van de gemeenschap, en niet de geboorte van de profeet of de eerste openbaring, het centrale startpunt is voor de islamitische geschiedenis en identiteit.

De islamitische kalender is een maankalender. Het jaar 622 in de Gregoriaanse kalender komt overeen met het jaar 1 Anno Hegirae (A.H.), het jaar na de Hidjra. Deze kalender, de Hijri-kalender, blijft tot op de dag van vandaag van religieus belang voor het vaststellen van feestdagen zoals Ramadan en het Offerfeest.

De politieke veranderingen in Medina na aankomst

De Hidjra van de Profeet Mohammed en zijn volgelingen van Mekka naar Medina in 622 markeerde een fundamentele breuk en legde de basis voor een nieuwe politieke orde. Medina was geen monolithische stad, maar een samenleving verdeeld door stammentwisten, vooral tussen de Arabische stammen Aus en Khazradj, en de aanwezige Joodse stammen. De komst van de Mekkanen, de Moehadjirun, voegde een nieuwe, kansarme groep toe aan dit delicate evenwicht.

De eerste en meest cruciale politieke daad was het opstellen van het Document van Medina, ook wel de Grondwet van Medina genoemd. Dit verdrag, tussen de Moehadjirun, de Ansar (de 'Helpers' van Medina) en de Joodse stammen, transformeerde de stad van een verzameling rivaliserende clans naar een enkele politieke gemeenschap, de Oemma. Loyaliteit verschoof hiermee primair van de stam naar de gemeenschap van gelovigen en haar leider, de Profeet.

Binnen deze nieuwe Oemma nam Mohammed de rol aan van opperste leider, rechter en militair commandant. Hij fungeerde als de centrale scheidsrechter in geschillen, waardoor de eeuwenoude cyclus van bloedwraak en tribale vendetta's werd doorbroken. Zijn gezag verving geleidelijk aan het traditionele gezag van de stamhoofden. De politieke structuur werd zo theocentrisch, waarbij religieus en wereldlijk gezag samensmolten.

De positie van de Ansar was essentieel. Hun vrijwillige aanvaarding van Mohammeds leiderschap en hun broederschap met de Moehadjirun legitimeerde zijn gezag en voorkwam interne oppositie. De Joodse stammen werden aanvankelijk als bondgenoten en beschermde minderheden binnen de Oemma opgenomen, hoewel hun relatie later veranderde.

Een directe politieke en economische uitdaging was de integratie van de Moehadjirun, die alles hadden achtergelaten. Het systeem van broederschap (Moekhah) tussen een Moehadjir en een Ansar was niet alleen spiritueel, maar ook een praktisch sociaal-economisch vangnet dat de nieuwe gemeenschap stabiliseerde en interne cohesie creëerde.

Deze interne consolidatie stelde Medina in staat om zich als een verenigde stadstaat te gedragen tegenover externe bedreigingen, met name van Mekka. De militaire expedities die volgden, waren een direct gevolg van deze nieuwe politieke eenheid. De staat Medina evolueerde zo van een multi-tribale confederatie onder een profetisch leiderschap naar de machtsbasis voor de latere veroveringen van het Arabisch Schiereiland.

Veelgestelde vragen:

Waarom is het jaar 622 zo belangrijk in de islam?

Het jaar 622 markeert een keerpunt. In dat jaar verliet de profeet Mohammed Mekka en vestigde zich in de stad Yathrib, die later Medina (Madīnat an-Nabī, 'Stad van de Profeet') zou heten. Deze gebeurtenis staat bekend als de Hidjra of Hegira. Het was geen vlucht in de gebruikelijke zin, maar een geplande migratie na toenemende tegenstand in Mekka. De moslimgemeenschap kon zich in Medina als politieke en religieuze gemeenschap organiseren. Vanaf het kalifaat van Omar ibn al-Khattab werd dit jaar het beginpunt van de islamitische kalender, waardoor 622 het jaar 1 Anno Hegirae (AH) werd.

Wat waren de directe gevolgen van de Hidjra voor de vroege moslims?

De gevolgen waren direct en groot. In Medina konden de moslims voor het eerst vrijelijk hun geloof belijden. De Profeet stelde er het 'Handvest van Medina' op, een grondwet die de relaties tussen de verschillende stammen, inclusief joodse stammen, regelde. De gemeenschap veranderde van een vervolgde groep in een onafhankelijke politieke entiteit met eigen wetten. Dit maakte de weg vrij voor het sluiten van verdragen, het voeren van verdedigingsoorlogen en uiteindelijk voor de latere terugkeer naar Mekka.

Hoe reisden Mohammed en zijn metgezellen precies van Mekka naar Medina?

De tocht verliep in fasen en in het geheim. De moslims vertrokken niet allemaal tegelijk. Mohammed vertrok samen met zijn vriend Abu Bakr. Om achtervolgers te misleiden, verborgen zij zich drie dagen in een grot ten zuiden van Mekka. Daarna namen ze een ongebruikelijke route langs de kust naar het noorden. De reis, van ongeveer 380 kilometer, werd gemaakt met kamelen en duurde ongeveer een week. In Medina werden zij verwelkomd door de Ansar, de 'Helpers' die zich tot de islam hadden bekeerd.

Bestaat er een verband tussen de Hidjra en de christelijke jaartelling?

Ja, er is een historisch verband, maar de data komen niet exact overeen. Het islamitische jaar is een maanjaar van ongeveer 354 dagen, waardoor het ieder Gregoriaans jaar ongeveer 11 dagen verschuift. Het jaar 1 AH begon niet op 1 januari 622. De Hidjra vond plaats in de maand Rabi' al-awwal, wat overeenkomt met september 622. De exacte overeenkomst tussen de kalenders wordt berekend op basis van astronomische tabellen. Zo valt het jaar 1446 AH grotendeels in het Gregoriaanse jaar 2024.

Heeft de stad Medina haar naam te danken aan de komst van Mohammed in 622?

Ja, dat klopt. Voor de Hidjra heette de stad Yathrib. Het was een belangrijke oasenstad met veel palmbomen en was al eeuwen bewoond. Na de aankomst van de Profeet en het vestigen van de eerste islamitische gemeenschap, veranderde de naam in 'Madīnat an-Nabī', wat 'Stad van de Profeet' betekent. In de dagelijkse spraak werd dit al snel verkort tot 'al-Madīna', oftewel 'de Stad'. De naamswijziging benadrukt hoe fundamenteel deze gebeurtenis was voor de identiteit van de plaats.