Wat als een franchise failliet gaat?

Het beeld van een vertrouwd uithangbord dat voorgoed verdwijnt, roept niet alleen vragen op bij consumenten, maar vooral bij de ondernemers achter de lokale vestiging. Een franchiseformule biedt vaak een schijn van stabiliteit en collectieve kracht, maar wat gebeurt er wanneer het moederbedrijf, de franchisenemer, in onherroepelijke financiële problemen komt en faillissement aanvraagt? Deze situatie zet de juridische en praktische fundamenten van het franchisecontract op scherp.

Voor de individuele franchiseonder nemer is dit een periode van grote onzekerheid en acute besluitvorming. De rechten en plichten veranderen fundamenteel op het moment dat de curator het pand betreedt. Enerzijds kan het faillissement van de franchisenemer de ketenbinding verbreken, wat nieuwe operationele vrijheid geeft. Anderzijds valt vaak de cruciale ondersteuning, leverantie van producten en het recht om het merk te gebruiken abrupt weg, wat een directe bedreiging voor de continuïteit vormt.

De uitkomst is zelden eenduidig en hangt af van een complex samenspel van factoren: de bepalingen in de franchiseovereenkomst, de houding van de curator, de mogelijkheid tot overname van de formule, en de financiële veerkracht van de ondernemer zelf. Het is een cruciaal moment waarop passief afwachten desastreuze gevolgen kan hebben, terwijl proactief handelen nieuwe perspectieven kan openen.

Rechten en plichten van de franchisegever bij faillissement

Het faillissement van een franchiseonderneming plaatst de franchisegever in een complexe juridische en praktische positie. Zijn rechten en plichten vloeien voort uit de franchiseovereenkomst, de Faillissementswet en algemene beginselen van goed franchising.

Een primair recht van de franchisegever is het opzeggen van de franchiseovereenkomst. Meestal bevat de overeenkomst een beding dat faillissement een directe en van rechtswege werkende ontbindingsgrond is. De franchisegever kan dan de merkrechten en know-how terugnemen en de voormalige franchisenemers verbieden het concept verder te gebruiken.

Tegelijkertijd rust er een belangrijke zorgplicht ten aanzien van het netwerk. De franchisegever moet redelijke maatregelen overwegen om de continuïteit van de locatie te waarborgen, bijvoorbeeld door overname door een nieuwe franchiseonder nemer te faciliteren. Dit beschermt het netwerk, de merkwaarde en de klanten.

De franchisegever heeft het recht om als concurrerende schuldeiser zijn vorderingen bij de curator aan te melden. Dit betreft vaak openstaande royalty's, bijdragen aan marketingfondsen of leveringen van goederen. Deze vorderingen zijn meestal concurrent, wat betekent dat pas wordt uitbetaald na vereffening van alle preferente schulden.

Een cruciale plicht is het naleven van de informatie- en waarschuwingsplicht uit de franchiseovereenkomst. Indien de franchisegever eerder signalen van financiële problemen heeft gekregen maar niet heeft gereageerd, kan dit aansprakelijkheid tot gevolg hebben. Open en tijdige communicatie met de ondernemer over achterstallen is essentieel.

Indien de franchisegever ook leverancier was, kan hij een retentierecht uitoefenen op nog niet geleverde goederen of materialen. Daarnaast moet hij nagaan of er nog roerende zaken in het pand aanwezig zijn die zijn eigendom zijn, zoals specifieke marketingmaterialen of apparatuur. Deze kan hij bij de curator claimen.

Ten slotte moet de franchisegever elke handeling vermijden die kan worden uitgelegd als onrechtmatige daad jegens andere schuldeisers. Het voortijdig weghalen van essentiële bedrijfsmiddelen waardoor het faillissement wordt verergerd, kan tot aansprakelijkheid leiden.

Hoe behoudt een franchiseontvanger toegang tot de merknaam en systemen?

De continuïteit van toegang tot de merknaam en de operationele systemen is een kritieke zorg wanneer de franchisegever failliet gaat. Deze toegang is niet automatisch gegarandeerd en hangt af van juridische en praktische factoren. De franchiseontvanger moet proactief handelen.

De eerste en belangrijkste stap is een grondige analyse van de franchiseovereenkomst. Specifieke clausules zijn hierbij van doorslaggevend belang:

• Overdrachtsbepalingen: Staat er een clausule in die de overdracht van de overeenkomst aan een nieuwe franchisenemer (de curator of een nieuwe eigenaar van het merk) regelt? Dit kan de continuïteit beschermen.



• Intellectueel Eigendom (IE): De licentie om het merk en de systemen te gebruiken is meestal gekoppeld aan de lopende franchiseovereenkomst. Het faillissement leidt vaak tot beëindiging van die licentie. De overeenkomst kan echter bepalen dat de rechten door een nieuwe franchisenemer worden overgenomen.



• Goodwill-bepalingen: Sommige contracten bevatten afspraken over de bescherming van de lokale goodwill die de franchiseontvanger heeft opgebouwd, wat een onderhandelingspositie kan versterken.

De curator speelt een centrale rol. De franchiseontvanger moet direct contact opnemen met de curator om de intenties te bespreken. Er zijn twee primaire scenario's:

1. Verkoop van de franchiseformule als geheel: Dit is het gunstigst. De curator verkoopt de merkrechten, systeemhandboeken en franchiseportefeuille aan een nieuwe partij. De franchiseontvanger sluit dan een nieuwe of overgenomen overeenkomst met deze nieuwe franchisegever.



2. Verkoop van activa in stukken: Als alleen de materiële activa worden verkocht en de IE-rechten niet, vervalt de licentie. De franchiseontvanger verliest dan toegang tot het merk en de systemen.

Praktische acties voor de franchiseontvanger zijn:

• Vorm een collectief met andere franchiseontvangers om gezamenlijk te onderhandelen met de curator of om gezamenlijk de formule over te nemen.



• Onderzoek de mogelijkheid om de merk- en systeemrechten direct van de curator te kopen, eventueel met meerdere franchiseontvangers.



• Bereid een plan B voor, zoals de ontwikkeling van een eigen merk (rebranding), waarbij wel de bestaande klantrelaties en locatie behouden blijven maar de franchiseverplichtingen vervallen.

De toegang tot operationele systemen (zoals software voor voorraad- of boekhouding) is een acuut probleem. Vaak zijn deze systemen eigendom van de gefailleerde franchisegever of een externe leverancier. De curator kan de toegang blokkeren. Het is essentieel om:

• Onmiddellijk lokale back-ups van essentiële gegevens (klantenbestand, leveranciersinformatie) te maken.



• Alternatieve, onafhankelijke systemen te onderzoeken voor een snelle overstap.

Uiteindelijk is het behoud van toegang een kwestie van onderhandelen. De franchiseontvanger heeft als sterke troeven de lokale klantenkring, de operationele locatie en de bewezen bedrijfsvoering. Een realistische en voorbereide aanpak biedt de grootste kans om de bedrijfscontinuïteit te waarborgen.

Procedure voor het beëindigen van de franchiseovereenkomst

Wanneer een franchisegever failliet gaat, wordt de procedure voor het beëindigen van de franchiseovereenkomst grotendeels bepaald door de bepalingen in de overeenkomst zelf en door het faillissementsrecht. De curator speelt hierin een centrale rol.

Allereerst moet de franchiseovereenkomst zorgvuldig worden bestudeerd op een beding dat specifiek betrekking heeft op het faillissement van een der partijen. Veel overeenkomsten bevatten een ontbindingsclausule die de wederpartij het recht geeft de overeenkomst onmiddellijk en schriftelijk te beëindigen bij faillissement.

Indien een dergelijke clausule ontbreekt, is de franchiseovereenkomst in principe een lopende overeenkomst die onderdeel uitmaakt van de failliete boedel. De curator beslist dan of deze wordt voortgezet of ontbonden. De curator zal de overeenkomst vaak willen beëindigen als deze niet rendabel is of als de franchisegever zijn verplichtingen (zoals ondersteuning en levering) niet meer kan nakomen.

De franchiseontvanger dient de curator schriftelijk te sommeren om binnen een redelijke termijn aan de nog bestaande verplichtingen te voldoen. Kan of wil de curator dit niet, dan ontstaat voor de franchiseontvanger het recht om de overeenkomst te ontbinden wegens tekortkoming in de nakoming. Dit recht moet eveneens schriftelijk en ondubbelzinnig worden uitgeoefend.

Parallel hieraan is het cruciaal om de curator formeel te vragen om een beslissing over het al dan niet voortzetten van de overeenkomst. Blijft een reactie uit of kondigt de curator beëindiging aan, dan moet de franchiseontvanger zich direct voorbereiden op de operationele gevolgen, zoals het vinden van nieuwe leveranciers en het aanpassen van de bedrijfsvoering.

Gelijktijdig moet een claim worden ingediend bij de curator voor eventuele schade als gevolg van de beëindiging. Denk hierbij aan investeringen die niet meer kunnen worden geamortiseerd, voorraadkosten, en kosten voor het verwijderen van franchise-identiteit. Houd er rekening mee dat dit een concurrentievordering is en de kans op volledige uitkering vaak beperkt is.

Ten slotte is onmiddellijk juridisch advies essentieel om de specifieke rechten en plichten te beoordelen, de juiste procedures te volgen en de persoonlijke aansprakelijkheid van de franchiseontvanger te beschermen in deze complexe situatie.

Veelgestelde vragen:

Ik ben franchisehouder en ons merk is failliet verklaard. Blijft mijn overeenkomst nu gewoon bestaan en kan ik zo door?

Nee, de situatie verandert fundamenteel. Het faillissement van de franchisegever betekent dat deze partij zijn verplichtingen niet meer kan nakomen. De rechter benoemt een curator die het merk en de bezittingen beheert. Uw franchiseovereenkomst is een wederkerige overeenkomst; als de franchisenemer zijn kernverplichtingen (zoals merkondersteuning, landelijke marketing, levering van productformules) niet meer kan uitvoeren, komt de grond onder de overeenkomst te vervallen. De curator kan besluiten de franchiseovereenkomsten te beëindigen of, in sommige gevallen, de rechten als geheel te verkopen aan een nieuwe partij. U kunt niet zomaar op dezelfde voet verder. Het is verstandig direct juridisch advies in te winnen om uw positie en verplichtingen te bepalen.

Ons franchisebedrijf gaat failliet. Moet ik nu zelf mijn voorraad en rekeningen betalen, of loopt dat nog via het hoofdkantoor?

Vanaf het moment dat het faillissement is uitgesproken, stopt de wettelijke verplichting van het hoofdkantoor om te betalen. De curator neemt de boedel over en bekijkt welke verplichtingen nog worden nagekomen. U bent als ondernemer waarschijnlijk zelf aansprakelijk voor de lopende kosten van uw eigen vestiging, zoals huur, energie en salarissen van uw personeel. Voor openstaande facturen bij leveranciers waar u zelf een overeenkomst mee hebt, bent u ook aansprakelijk. Betalingen voor bijvoorbeeld centrale inkoop of marketingbijdragen die u aan het hoofdkantoor verschuldigd was, vallen nu onder de failliete boedel; u moet deze betalingen staken en de curator informeren. Controleer uw contracten nauwkeurig en neem contact op met uw leveranciers om uw persoonlijke situatie te bespreken.