Waarom weeg ik meer na het zwemmen?

Het is een fenomeen dat veel zwemmers bekend voorkomt: je stapt uit het zwembad, droogt je af en stapt op de weegschaal, om tot je verbossing te zien dat je gewicht toegenomen is. Dit lijkt in tegenspraak met de logica, zeker als je intensief hebt getraind met als doel calorieën te verbranden. De eerste gedachte is misschien dat de sessie niet effectief was, maar dat is een misvatting.

De directe gewichtstoename heeft niets te maken met vet- of spiergroei, maar is een puur fysiek en tijdelijk effect van water. Ondanks dat je omringd bent door water, neemt je lichaam er tijdens het zwemmen actief een kleine hoeveelheid van op. Dit gebeurt via een proces dat osmose heet, waarbij water door je huid dringt, vooral als je lang in water ligt dat zoet is en een lagere zoutconcentratie heeft dan je lichaamsvocht.

Daarnaast speelt de hydratatie zelf een cruciale rol. Tijdens elke sportieve inspanning, ook in het water, verlies je vocht door transpiratie. Een goed gehydrateerde sporter drinkt voor, tijdens en na het zwemmen. Het gewicht van dit gedronken vocht voegt direct kilo's toe op de weegschaal. Het is essentieel om dit te blijven doen, want uitdroging belemmert je prestaties en herstel.

Kortom, de extra kilo's zijn bijna volledig toe te schrijven aan het vocht in en op je lichaam. Het is een tijdelijk verschijnsel dat vanzelf verdwijnt als je lichaam het overtollige water heeft verwerkt en je jezelf na het douchen grondig afdroogt. Het zegt niets over de effectiviteit van je training of je daadwerkelijke lichaamssamenstelling op de lange termijn.

Waterabsorptie door de huid en het haar

Een belangrijke, maar vaak over het hoofd geziene, reden voor de tijdelijke gewichtstoename na het zwemmen is de directe opname van water door je huid en haar. Dit is een puur fysiek proces, geen gewichtstoename door vet of spieren.

Je huid is geen perfecte barrière. De buitenste laag, de hoornlaag, bestaat uit dode huidcellen die water kunnen opnemen en vasthouden, vooral na langdurige blootstelling. Dit fenomeen heet 'verweking'. Hierdoor wordt je huid rimpelig en voelt hij zwaarder aan. Hetzelfde gebeurt met je haar: elke haarstreng kan een kleine hoeveelheid water absorberen, wat bij lang of dik haar merkbaar kan zijn.

De hoeveelheid geabsorbeerd water is afhankelijk van de watertemperatuur en de duur van je zwemsessie. Warm water zorgt ervoor dat de poriën en de haarstructuur zich lichtjes openen, waardoor de absorptie wordt bevorderd. Hoewel het per persoon verschilt, kan dit gecombineerd gemakkelijk enkele honderden grammen aan extra gewicht opleveren.

Dit extra gewicht verdwijnt vanzelf weer snel door verdamping en afdrogen. Het is dus een tijdelijk effect van het water dat letterlijk aan je lichaam 'kleeft' en wordt opgenomen, voordat het er weer afdroogt.

Het gewicht van het badpak en het haar dat nat is

Een directe en meetbare bijdrage aan je gewichtstoename na het zwemmen komt van de voorwerpen die je letterlijk met je meedraagt: je natte badkleding en je doorweekte haar.

Een badpak of zwembroek kan, afhankelijk van het materiaal en de snit, aanzienlijk veel water absorberen. Moderne synthetische stoffen houden minder vocht vast dan bijvoorbeeld een katoenen T-shirt, maar zelfs een strak zwempak houdt water vast in de lagen stof en in plooien. Dit extra gewicht kan gemakkelijk 200 tot 500 gram of meer bedragen.

Ook je haar werkt als een spons. Dik, lang haar kan een verrassende hoeveelheid water vasthouden, wat kan oplopen tot enkele honderden grammen. Dit effect is het duidelijkst wanneer je je haar na het zwemmen uitknijpt en het gewicht van het water letterlijk voelt.

Dit extra gewicht is puur fysiek aanwezig en verdwijnt weer zodra je badpak en haar volledig zijn opgedroogd. Het is een tijdelijke toename die niets zegt over je lichaamsvet of spiermassa, maar wel direct de weegschaal beïnvloedt.

Vocht in de gehoorgangen en het effect van kou op het lichaam

Na het zwemmen blijft er vaak water in de gehoorgangen achter. Dit water heeft een klein, maar meetbaar gewicht. Hoewel het slechts om enkele grammen gaat, draagt het direct bij aan de totale gewichtsmeting op de weegschaal. Dit is een van de meest concrete en lokale oorzaken van gewichtstoename na het zwemmen.

De aanwezigheid van dit vocht kan echter een verrassend fysiologisch effect uitlokken dat verband houdt met temperatuur:

• Koud water in de gehoorgang kan de nervus vagus stimuleren, een belangrijke hersenzenuw.



• Deze stimulatie kan een reflex veroorzaken die de hartslag vertraagt (duikreflex).



• Het lichaam interpreteert de lokale afkoeling soms als een algemene koude-prikkel.

De reactie van het lichaam op kou, of die nu door het zwemwater of door het achtergebleven koude water in de oren wordt getriggerd, is complex:

1. Vasoconstrictie: De bloedvaten aan het huidoppervlak vernauwen zich om warmteverlies te minimaliseren. Hierdoor stroomt meer bloed naar de kern.



2. Verhoogde stofwisseling: Het lichaam gaat meer energie verbranden om interne warmte te genereren (thermogenese).



3. Spieractiviteit: Rillen is een onwillekeurige samentrekking van spieren om warmte te produceren.

Deze processen leiden op korte termijn niet tot gewichtsverlies op de weegschaal. Integendeel, de vasoconstrictie zorgt ervoor dat vocht minder goed wordt afgevoerd uit de weefsels naar de nieren. In combinatie met de mogelijke vochtopname door de huid tijdens het zwemmen, kan dit de gewichtstoename na de activiteit zelfs helpen verklaren. Het gewicht van het water in de oren is dus een directe, zichtbare factor, terwijl de reactie op kou een indirecte, interne rol speelt in de vochthuishouding.

Veelgestelde vragen:

Ik snap niet hoe ik zwaarder kan zijn na het zwemmen. Ik heb toch juist calorieën verbrand en zou moeten afvallen?

Dat je meer weegt na het zwemmen, komt vrijwel nooit door vet- of spiertoename. Het is een tijdelijk effect door vocht. Tijdens het zwemmen absorbeert je huid water. Dit gebeurt vooral door het osmotisch effect: de zoutconcentratie in het zwembadwater is lager dan die in je lichaamscellen, waardoor water via de huid naar binnen trekt. Ook droogt chloor de huid licht uit, wat de absorptie kan bevorderen. Daarnaast drink je vaak wat tijdens of na het sporten. Het gewicht dat je erbij krijgt, is dus bijna uitsluitend water. Dit vocht verlaat je lichaam weer via urine en transpiratie in de uren na het zwemmen. Het is een normaal en volledig onschuldig verschijnsel.

Mijn weegschaal geeft soms wel een kilo meer aan na een uurtje baantjes trekken. Kan dat kloppen, of is mijn weegschaal kapot?

Ja, dat kan zeker kloppen. Een toename van een kilo of meer is goed mogelijk. Laten we een snelle berekening maken: een liter water weegt een kilo. Als je tijdens het zwemmen (onbewust) een halve liter water opneemt via je huid en je drinkt nog een halve liter flesje water na het sporten, kom je al op die extra kilo. Je huid, met name de hoornlaag, kan als een spons werken, vooral bij langere blootstelling. Je weegschaal is dus waarschijnlijk niet kapot. Het meet simpelweg het totale gewicht, inclusief al het extra vocht dat je bij je draagt. Voor een accuraat beeld van je werkelijke gewicht is het beter om je op een vast moment op de dag te wegen, bijvoorbeeld 's ochtends voor het ontbijt, en niet direct na fysieke activiteit of een douche.