Bestaat er een vulkaan groter dan het Yellowstone supervulkaancomplex

Het Yellowstone National Park in de Verenigde Staten is wereldberoemd, niet alleen om zijn geisers en hete bronnen, maar als de locatie van een van de grootste vulkanische systemen op aarde. De Yellowstone-caldera, ontstaan na kolossale uitbarstingen in het verre verleden, is een symbool geworden voor superieur vulkanisch geweld. Dit leidt tot een fascinerende en wetenschappelijk cruciale vraag: bestaan er op onze planeet vulkanische formaties die dit Noord-Amerikaanse reusachtige systeem in omvang en potentieel overtreffen?

Om deze vraag te beantwoorden, moeten we eerst duidelijk definiëren wat we met "groter" bedoelen. Gaat het om de hoogte van de vulkaanberg, het volume aan uitgeworpen materiaal tijdens een superuitbarsting, of de totale omvang van het magmareservoir onder de grond? Yellowstone's faam berust vooral op dit laatste: een immense, actieve magmakamer. Door deze lens bekeken, verschuift het onderzoek van klassieke kegelvormige vulkanen naar zogenaamde supervulkanen en andere grootschalige vulkanische provincies, zowel op het land als verborgen in de diepten van de oceaan.

De zoektocht voert ons naar exotische locaties, van de uitgestrekte vlaktes van de Pacific tot het hoogland van Zuid-Amerika. Het leidt naar ontdekkingen van vulkanische fenomenen die de schaal van menselijk begrip tarten – formaties zo enorm dat ze het landschap van hele continenten hebben hervormd en het wereldwijde klimaat voor millennia hebben beïnvloed. Dit artikel onderzoekt de kandidaten die de titel van 's werelds grootste vulkaan kunnen claimen en plaatst het iconische Yellowstone in een mondiaal, geologisch perspectief.

Wat meet je: hoogte, oppervlakte of volume?

Om te bepalen of een vulkaan 'groter' is dan Yellowstone, moet je eerst definiëren wat 'groot' betekent. Vulkanologen kijken naar drie cruciale maten: hoogte, oppervlakte en volume. Elk vertelt een ander deel van het verhaal.

Hoogte is het meest zichtbaar, maar vaak misleidend. Stratovulkanen zoals de Mount Fuji zijn imposant en steil, maar bevatten relatief weinig materiaal. De Olympus Mons op Mars is de hoogste vulkaan in ons zonnestelsel, maar op Aarde meet men vaak vanaf de zeebodem. De Mauna Kea op Hawaï is zo vanaf haar basis gemeten hoger dan de Mount Everest.

Oppervlakte geeft aan hoe uitgestrekt een vulkanisch systeem is. Yellowstone zelf is een 'caldera', een enorme instortingskrater. Het oppervlak van het hele Yellowstone Plateau vulkanische veld beslaat duizenden vierkante kilometers. Dit is een betere maat voor de impact van een supervulkaan dan haar bescheiden hoogte.

Volume is de beslissende factor voor de titel 'grootste'. Het meet de totale hoeveelheid uitgebarsten gesteente, de ware massa van de vulkaan. Hierin is het Tamu Massief de onbetwiste aardse kampioen. Deze uitgedoofde schildvulkaan ligt in de Stille Oceaan en is bijna volledig onder water. Haar volume wordt geschat op ongeveer 4,5 miljoen kubieke kilometer, wat haar tientallen keren massiever maakt dan de Hawaïaanse Mauna Loa.

Yellowstone's grootheid ligt in het volume van zijn magmakamer en de omvang van zijn cataclysmische uitbarstingen. Hoewel zijn caldera duidelijk zichtbaar is, is het het immense ondergrondse reservoir van gesmolten gesteente dat zijn potentieel voor wereldwijde effecten definieert. De vraag "Is er een vulkaan groter dan Yellowstone?" kan dus alleen worden beantwoord met: "Waar kijk je naar?" In volume is het Tamu Massief groter. Als een actief, continent-schuddend systeem blijft Yellowstone echter een van de meest formidabele krachten op onze planeet.

De grootste vulkanische structuur op Aarde: de Tamu Massif

Wanneer men denkt aan enorme vulkanen, komt al snel Yellowstone in gedachten. De supervulkaan heeft echter een formidabele rivaal, niet op het land, maar verborgen onder de golven van de Stille Oceaan: de Tamu Massif.

Deze gigant is een schildvulkaan en maakt deel uit van het Shatsky Rise-plateau, ongeveer 1600 kilometer ten oosten van Japan. Wat de Tamu Massif zo uitzonderlijk maakt, zijn zijn afmetingen:

• Een oppervlakte van ongeveer 260.000 vierkante kilometer, vergelijkbaar met het landoppervlak van het Verenigd Koninkrijk of de staat New Mexico.



• Een hoogte van ongeveer 4 kilometer vanaf de zeebodem.



• Zijn basis ligt op ongeveer 6,4 kilometer onder zeeniveau.

Lange tijd dachten wetenschappers dat het een complex was van meerdere samengevoegde vulkanen. Onderzoek in 2013 bracht een verbluffende waarheid aan het licht: de Tamu Massif is waarschijnlijk één enkele, samengestelde vulkaan. Hij ontstond door enorme uitbarstingen van vloeibare basaltlava die zich in alle richtingen verspreidde, gedurende een korte periode (naar geologische maatstaven) in het late Jura, ongeveer 145 miljoen jaar geleden.

Belangrijke verschillen met de Yellowstone-caldera:

1. Type vulkaan: Tamu Massif is een schildvulkaan van basalt, gevormd door rustige lavastromen. Yellowstone is een rhyolitische caldera, gevormd door catastrofale, explosieve uitbarstingen.



2. Actieve status: De Tamu Massif is al miljoenen jaren uitgedoofd. Yellowstone is een actief, zij het rustig, vulkanisch systeem.



3. Zichtbaarheid: Tamu Massif is volledig onderzees. Yellowstone's tekenen van vulkanisme zijn duidelijk zichtbaar boven de grond.

Conclusie: in termen van totale massa en oppervlakte is de Tamu Massif de grootste individuele vulkaan die op onze planeet is geïdentificeerd. Yellowstone blijft de krachtigste en potentieel meest verstorende supervulkaan op het vasteland, maar de titel van absoluut grootste behoort toe aan deze stille reus op de oceaanbodem.

Supervulkanen: hoe vergelijkt Yellowstone met de La Garita Caldera?

Yellowstone is wereldberoemd en geldt als het schoolvoorbeeld van een supervulkaan. De La Garita Caldera in Colorado is daarentegen veel minder bekend, maar domineert de vergelijking op het gebied van pure omvang en kracht van haar grootste uitbarsting.

De kern van het verschil ligt in de zogenaamde uitgeworpen massa. Vulkanologen meten de grootte van megauitbarstingen in VEI (Volcanic Explosivity Index) en vooral in kubieke kilometers tefra (puin en as). De grootste uitbarsting van Yellowstone, die de huidige caldera vormde, spuwde ongeveer 1.000 km³ materiaal uit. Dit is een onvoorstelbare kracht.

De La Garita Caldera, onderdeel van de uitgestrekte San Juan-vulkanische velden, overtreft dit echter met een enorme marge. Haar formatie-uitbarsting, de Fish Canyon Tuff genaamd, blies naar schatting 5.000 km³ materiaal de atmosfeer in. Dit maakt de gebeurtenis tot een van de krachtigste die de geologische geschiedenis kent.

Qua oppervlakte is het verschil even duidelijk. De huidige Yellowstone-caldera meet ongeveer 70 bij 45 kilometer. De La Garita Caldera is met 35 bij 75 kilometer aanzienlijk breder en vormt een enorme ellips in het landschap van Zuid-Colorado.

Waarom is Yellowstone dan bekender? Het antwoord is tijd en activiteit. De La Garita-uitbarsting vond ongeveer 28 miljoen jaar geleden plaats en is al lang uitgedoofd. Yellowstone daarentegen barstte de laatste keer 'slechts' 640.000 jaar geleden uit en vertoont vandaag de dag tekenen van leven: heetwaterbronnen, geisers en continue seismische activiteit. Het gevaar is actueel, wat het wetenschappelijke en publieke belang verklaart.

Concluderend: Yellowstone is de actievere en potentieel gevaarlijkere supervulkaan. Maar in de historische ranglijst van uitbarstingsgrootte moet het zijn meerdere erkennen in de La Garita Caldera, een prehistorische reus wiens eruptie Yellowstone's grootste gebeurtenis vijf keer overtrof.

Zijn er grotere vulkanische systemen op andere planeten?

Absoluut. Terwijl het Yellowstone-supervulkaansysteem indrukwekkend is op Aarde, wordt het in schaal ver overtroffen door vulkanische structuren elders in ons zonnestelsel. De meest spectaculaire voorbeelden zijn te vinden op Mars en Venus.

De reus onder de vulkanen is Olympus Mons op Mars. Deze schildvulkaan is met een hoogte van ongeveer 22 kilometer en een diameter van 624 kilometer niet alleen de grootste vulkaan, maar tevens de hoogst bekende berg in het zonnestelsel. Het hele vulkanische complex is zo groot als de landoppervlakte van Italië. In vergelijking: de Yellowstone-caldera past vele malen in de voet van Olympus Mons.

Mars herbergt bovendien de uitgestrekte Tharsis-regio, een vulkanisch plateau dat ongeveer een kwart van het planeetoppervlak beslaat. Dit gebied bevat verschillende andere kolossale vulkanen, zoals Ascraeus Mons, Pavonis Mons en Arsia Mons, die samen een vulkanisch systeem vormen dat ver voorbij elke aardse meting gaat.

Op Venus, bedekt onder een dik wolkendek, bevindt zich een ander type reus: de corona. Dit zijn enorme, cirkelvormige vulkanische structuren, vaak honderden kilometers in doorsnee. De grootste, Artemis Corona, heeft een diameter van ongeveer 2.600 kilometer. Het oppervlak van Venus vertoont ook uitgebreide vlaktes van gestold basalt, bewijs van massale, planetaire vulkanische activiteit in het verleden.

Zelfs op manen van de buitenplaneten vinden we extreme vulkanisme. Jupiters maan Io is het meest vulkanisch actieve lichaam in het zonnestelsel, met honderden actieve vulkanen die constant het oppervlak hervormen door getijdenkrachten. Hoewel de individuele structuren niet altijd groter zijn dan op Aarde, is het totale systeem van vulkanische activiteit er van een andere orde van grootte.

Concluderend tonen deze voorbeelden aan dat de Aarde, en Yellowstone, slechts een bescheiden voorbeeld zijn van de planetaire vulkanische krachten die in ons zonnestelsel werkzaam zijn (of waren).

Veelgestelde vragen:

Is de supervulkaan onder Yellowstone echt de grootste ter wereld?

Nee, dat is niet correct. Hoewel de Yellowstone-caldera in de Verenigde Staten indrukwekkend en bekend is, zijn er meerdere vulkanische systemen op aarde die groter zijn. Het grootste actieve vulkanische systeem op onze planeet is de Tamu Massief. Dit is een enorme onderzeese schildvulkaan in de Stille Oceaan, ongeveer 1600 kilometer ten oosten van Japan. De Tamu Massief beslaat een gebied van ongeveer 260.000 vierkante kilometer, wat groter is dan de hele staat New Mexico. In vergelijking daarmee is de Yellowstone-caldera ongeveer 72 bij 55 kilometer groot. Een ander voorbeeld is de La Garita-caldera in Colorado, waarvan de uitbarsting ongeveer 28 miljoen jaar geleden een veel groter volume materiaal uitstootte dan welke Yellowstone-uitbarsting ook.

Wat maakt Yellowstone dan zo speciaal en berucht?

Yellowstone is een 'supervulkaan' vanwege de schaal en kracht van zijn mogelijke uitbarstingen, niet per se vanwege zijn absolute grootte. Zijn bekendheid komt vooral door drie factoren. Ten eerste ligt de caldera boven een enorme mantelpluim, een hete opwelling van gesteente uit de diepte van de aarde. Ten tweede is het vulkanische systeem actief en wordt het nauwlettend in de gaten gehouden vanwege het potentiële wereldwijde effect van een superuitbarsting. Ten derde bevindt het zich boven land, midden in een nationaal park, waardoor het zichtbaar en toegankelijk is. De combinatie van deze kenmerken – een krachtige, actieve en zichtbare supervulkaan – is uniek en verklaart de grote aandacht ervoor.

Zijn er op andere planeten vulkanen die die op aarde overtreffen?

Zeker. Buiten de aarde vinden we de allergrootste vulkanen in ons zonnestelsel. De absolute recordhouder is Olympus Mons op Mars. Dit is een schildvulkaan met een hoogte van ongeveer 25 kilometer, bijna drie keer zo hoog als de Mount Everest. De basis van de vulkaan heeft een diameter van ongeveer 624 kilometer, vergelijkbaar met de afstand van Amsterdam naar München. De omvang van Olympus Mons is zo groot dat een waarnemer op de grond de helling niet zou kunnen zien; de vulkaan zou aanvoelen als een eindeloze vlakte. Dit is mogelijk omdat Mars geen plaattektoniek kent, waardoor magma op één plek kon blijven uitvloeien en zich over miljoenen jaren kon ophopen.

Hoe meten wetenschappers de grootte van een vulkaan? Is dat alleen de hoogte?

Nee, hoogte is slechts één maatstaf. Vulkanologen gebruiken verschillende criteria om de 'grootte' van een vulkaan te bepalen, afhankelijk van het type. Voor stratovulkanen, zoals de Fuji, is de hoogte een logische maat. Voor supervulkanen en grote schildvulkanen kijken onderzoekers vooral naar het volume uitgestoten materiaal (in kubieke kilometers), de oppervlakte die de vulkaan bedekt, en de omvang van de magmakamer onder de grond. De kracht van een uitbarsting wordt gemeten met de Vulkanische Explosiviteitsindex (VEI), een logaritmische schaal van 0 tot 8. Een superuitbarsting zoals die van Yellowstone of La Garita heeft een VEI van 8, de hoogste waarde.

Kun je een voorbeeld geven van een nog grotere uitbarsting dan die van Yellowstone?

Ja. De uitbarsting die de La Garita-caldera in Colorado vormde, ongeveer 28 miljoen jaar geleden, was aanzienlijk groter dan welke uitbarsting uit de geschiedenis van Yellowstone ook. Men schat dat bij deze uitbarsting ongeveer 5.000 kubieke kilometer vulkanisch materiaal vrijkwam. Ter vergelijking: de laatste superuitbarsting van Yellowstone, ongeveer 640.000 jaar geleden, produceerde ongeveer 1.000 kubieke kilometers materiaal. Een nog ouder voorbeeld is de uitbarsting van de Fish Canyon Tuff, die verband houdt met La Garita. Deze gebeurtenis wordt vaak genoemd als een van de krachtigste vulkanische uitbarstingen waarvan geologen bewijs hebben gevonden op aarde.