Plasticvervuiling in de Middellandse Zee feiten en cijfers over een groeiend probleem

De term 'plasticsoep' is een krachtig beeld geworden voor de immense vervuiling van onze oceanen. Terwijl de aandacht vaak uitgaat naar de grote oceaangyres in de Stille Oceaan, rijst de vraag: hoe staat het met onze eigen, ogenschijnlijk gesloten zee? De Middellandse Zee, een binnenzee omringd door dichtbevolkte kusten en cruciale scheepvaartroutes, blijkt een uiterst kwetsbaar ecosysteem te zijn.

Onderzoek bevestigt dat de Middellandse Zee een ernstig plasticprobleem kent. Het bassin fungeert als een val voor afval, waar plastic zich ophoopt zonder eenvoudig te kunnen ontsnappen naar de open oceanen. Met slechts 1% van het wereldwijde oceaanoppervlak bevat deze zee naar schatting 7% van alle microplastics die in zee drijven. De concentraties zijn vergelijkbaar met die in de beruchte 'garbage patches'.

De impact is direct en meervoudig. Het plastic afval, van grote stukken tot onzichtbare deeltjes, bedreigt het mariene leven door verstrikking, vergiftiging en verstoring van habitats. Bovendien dringt het via de voedselketen onze eigen tafel binnen. Deze situatie maakt de vraag niet langer een theoretische, maar een dringende en concrete zorg voor de gezondheid van de zee en al wie ervan afhankelijk is.

Is er plasticsoep in de Middellandse Zee?

Ja, de Middellandse Zee bevat een aanzienlijke concentratie van plastic afval, wat met recht een 'plasticsoep' kan worden genoemd. Hoewel het geen statische, drijvende eiland zoals in de Grote Oceaan vormt, is de vervuiling alomtegenwoordig en zorgwekkend intens. De Middellandse Zee is een semi-gesloten zee met beperkte uitwisseling met de Atlantische Oceaan, waardoor afval hier lang blijft circuleren en ophoopt.

De plasticvervuiling manifesteert zich in verschillende vormen: zichtbare macroplastics zoals flessen en tassen, maar ook de onzichtbare dreiging van microplastics. Deze minuscule deeltjes ontstaan door de afbraak van groter plastic of worden via rioolwater geloosd, bijvoorbeeld uit cosmetica of synthetische kleding. Studies tonen aan dat de concentratie microplastics in de Middellandse Zee tot vier keer hoger kan zijn dan in de 'plasticsoep' in de Grote Oceaan.

De oorzaken zijn complex en direct verbonden met menselijke activiteiten rondom de zee. Dichtbevolkte kustgebieden, intensief toerisme, scheepvaart en onvoldoende afvalverwerking in veel landen leiden tot een constante toestroom van plastic. Naar schatting belandt jaarlijks meer dan 200.000 ton plastic in de Middellandse Zee.

De ecologische impact is enorm. Zeedieren zoals schildpadden, vissen en zeevogels zien plastic aan voor voedsel of raken erin verstrikt. Microplastics worden gegeten door kleine zeedieren en stapelen zich op in de voedselketen, met onbekende lange-termijn gevolgen voor ecosystemen en uiteindelijk ook voor de menselijke gezondheid. De economische schade voor sectoren als visserij en toerisme is aanzienlijk.

Concluderend is de plasticsoep in de Middellandse Zee een reëel en urgent probleem. Het is een diffuse soep van macro- en microplastics, gevoed door de menselijke activiteiten rondom deze drukke zee. Zonder drastische maatregelen om de toestroom te stoppen en bestaand afval op te ruimen, zal de situatie verder verslechteren met onomkeerbare schade tot gevolg.

Hoe meten wetenschappers de plasticconcentratie in het zeewater?

Wetenschappers gebruiken een combinatie van veldwerk en laboratoriumanalyse om de hoeveelheid plastic in de Middellandse Zee in kaart te brengen. Een veelgebruikte methode is het slepen van een speciaal net, een manta-trawl of neuston-net, vlak onder het wateroppervlak. Dit net vangt drijvend plastic en ander zwevend materiaal. De monsters worden vervolgens in het lab gefilterd, gedroogd en geanalyseerd. Onder een microscoop sorteren onderzoekers de deeltjes en gebruiken technieken als Fourier-transform infraroodspectroscopie (FTIR) om het type plastic te identificeren.

Voor een groter gebied en langere trends zetten wetenschappers ook satellietobservaties in. Satellieten kunnen echter alleen grotere drijvende objecten of concentratiegebieden detecteren. Daarom worden ze vaak gecombineerd met data van drijvende boeien en modellen van zeestromingen om de verspreiding en herkomst van het plastic te voorspellen.

Een cruciale en groeiende methode is burgerwetenschap. Onderzoeksprojecten trainen zeilers, duikers en vrijwilligers om volgens een strikt protocol monsters te nemen of waarnemingen te doen. Deze data helpen om het meetnetwerk aanzienlijk uit te breiden.

Voor microscopisch kleine deeltjes, microplastics, nemen onderzoekers watermonsters met pompsystemen. In het lab gebruiken ze geavanceerde filters en chemicaliën om organisch materiaal op te lossen, zodat alleen de plasticdeeltjes overblijven voor telling en analyse. Elk van deze methoden heeft voor- en nadelen, maar samen geven ze een steeds duidelijker beeld van de omvang van de plasticvervuiling in de Middellandse Zee.

Welke soorten plastic afval worden het meest op stranden gevonden?

Op de stranden van de Middellandse Zee wordt een specifieke mix van plastic afval aangetroffen, die de nabijheid van toerisme, visserij en dichtbevolkte kustgebieden weerspiegelt. De meest voorkomende items zijn vaak klein en afkomstig van wegwerpproducten.

De top vijf van meest gevonden plastic items bestaat uit:

1. Sigarettenpeuken: Hoewel ze niet volledig uit plastic bestaan (het filter bevat celluloseacetaat), zijn ze veruit het meest talrijk. Ze worden vaak niet als plastic herkend en direct op het strand achtergelaten.



2. Kleine fragmenten en folies: Dit zijn brokstukken van grotere voorwerpen of verpakkingsmaterialen die door zonlicht en golven zijn afgebroken tot onherkenbare snippers.



3. Voedsel- en snoepverpakkingen: Dit omvat wikkels, zakjes, chipszakken en deksels van ijsjes of drankjes, direct gerelateerd aan strandrecreatie.



4. Wattenstaafjes en ander persoonlijke hygiënemateriaal: Deze items worden vaak via het toilet doorgespoeld en belanden via riooloverstorten in zee.



5. Vispluis en touwen: Afkomstig van de visserij en scheepvaart. Dit zijn synthetische vezels en draden die slijten van netten en kabels.

Andere veel geziene items zijn:

• Plastic drankflessen en doppen.



• Rieten en roerstaafjes.



• Ballonnen en ballonstokjes.



• Zakjes van alle soorten (draagtasjes, vaatwasmiddel, etc.).

Deze categorieën tonen aan dat het merendeel van het strandafval afkomstig is van landbronnen: slecht afvalbeheer, toeristische activiteiten en recreatie. De items zijn vaak lichtgewicht en kunnen gemakkelijk door wind of rivieren naar zee worden meegevoerd.

Wat kan een toerist direct doen om vervuiling te verminderen?

Kies voor een hervulbare waterfles en vermijd plastic flessen. Veel plaatsen hebben watertappunten. Dit bespaart tientallen wegwerpflesjes per vakantie.

Gebruik herbruikbare tassen voor boodschappen en souvenirs. Neem ze altijd mee naar het strand of de markt.

Weiger plastic wegwerpitems actief: rietjes, bestek, roerstaafjes en zakjes. Zeg: "Geen rietje, alstublieft" bij bestellingen.

Laat geen afval achter, vooral niet op het strand. Neem een klein zakje om je eigen afval (en eventueel zwerfafval van anderen) in te verzamelen tot je een prullenbak vindt.

Kies voor mineraalzonnebrandcrèmes zonder oxybenzone en octinoxaat. Chemische filters beschadigen het mariene leven ernstig.

Was kleding, vooral synthetische stoffen, zo min mogelijk. Microplastics komen via het afvalwater in zee terecht. Een speciale waszak kan vezels opvangen.

Kies voor lokale producten met minder verpakking en vermijd voorverpakte snacks. Steun horeca die duurzame materialen gebruikt.

Blijf op de paden en aangewezen gebieden. Vertrapping beschadigt de kustvegetatie die erosie en vervuiling tegengaat.

Informeer jezelf over lokale recyclingregels en scheid je afval correct. Gooi nooit iets door het toilet.

Kies voor duurzame excursies met een erkend milieulabel. Vraag operators naar hun afvalbeleid.

Veelgestelde vragen:

Is de plasticvervuiling in de Middellandse Zee echt zo erg als in de grote oceanen?

Ja, de situatie in de Middellandse Zee is ernstig en in sommige opzichten zelfs zorgwekkender dan in open oceanen. De Middellandse Zee is een bijna gesloten zee met beperkte uitwisseling van water met de Atlantische Oceaan. Hierdoor hoopt plastic zich hier sneller en geconcentreerder op. Studies tonen aan dat de concentratie microplastics in de Middellandse Zee vaak hoger is dan in de beruchte "plasticsoep" in de Stille Oceaan. De vervuiling komt van de vele kustbewoners, toerisme en scheepvaart, terwijl het water zich maar eens per 80-100 jaar vernieuwt. Het plastic heeft dus weinig kans om de zee te verlaten en breekt ter plekke af tot schadelijke microplastics die in de voedselketen terechtkomen.

Wat voor soort plastic afval vind je het meest in de Middellandse Zee en waar komt het vandaan?

Ongeveer 80% van het plastic in de Middellandse Zee is afkomstig van landbronnen. Het meest gevonden afval zijn verpakkingen, zoals flesjes, doppen en voedselwikkels, maar ook wattenstaafjes en sigarettenfilters. Een groot deel komt via rivieren of vanuit slecht beheerde stortplaatsen langs de kust in het water terecht. De rest is afkomstig van zeevaart en visserij, zoals visnetten en touwen. Door de werking van zon, zout en golven valt dit grotere afval uiteen in kleine deeltjes. Deze microplastics vormen het grootste deel van de vervuiling; ze zijn bijna onzichtbaar maar overal aanwezig en worden door zeedieren opgenomen.