Hoeveel vulkanen zijn er op dit moment actief wereldwijd een actuele stand

De aarde is een dynamische planeet, en vulkanische activiteit is een van de meest indrukwekkende en fundamentele uitingen van haar interne kracht. Op elk gegeven moment barsten er tientallen vulkanen ergens op de wereld uit, van de diepe oceanen tot besneeuwde bergtoppen. Deze vraag, die eenvoudig lijkt, raakt aan de kern van de geologie en vereist een precieze definitie van wat 'uitbarstend' betekent in een continu spectrum van activiteit.

Om een accuraat antwoord te geven, vertrouwen wetenschappers op een wereldwijd netwerk van vulkaanobservatoria en monitoringorganisaties, zoals het Smithsonian Institution's Global Volcanism Program en het Volcanic Ash Advisory Centers (VAAC) netwerk. Deze instanties verzamelen en verifiëren gegevens van satellietbeelden, seismografen, grondwaarnemingen en gasmetingen om een actueel beeld te vormen.

Het aantal actief uitbarstende vulkanen is niet statisch; het fluctueert wekelijks en zelfs dagelijks. Een typisch antwoord ligt meestal tussen de 40 en 50 vulkanen. Dit cijfer omvat zowel spectaculaire, hoog-energetische uitbarstingen als aanhoudende, rustige activiteit, zoals lavameren of stoomuitstoot, die maanden of jaren kan duren. Het merendeel van deze activiteit vindt plaats langs de Ring of Fire rond de Stille Oceaan, maar ook hotspots zoals Hawaii en vulkanische ruggen in IJsland en de diepzee dragen bij aan het totale aantal.

Hoeveel vulkanen zijn er op dit moment aan het uitbarsten in de wereld?

Op elk gegeven moment barsten er wereldwijd gemiddeld tussen de 40 en 50 vulkanen uit. Dit getal is niet statisch en kan dagelijks licht fluctueren, afhankelijk van nieuwe uitbarstingen die beginnen of bestaande activiteit die als beëindigd wordt verklaard.

De definitie van "aan het uitbarsten" omvat een breed spectrum aan activiteit. Dit varieert van rustige lavastromen op Hawaï of op La Palma tot explosieve asuitbarstingen, zoals die van de Popocatépetl in Mexico of de Sakurajima in Japan. Zelfs vulkanen die voortdurend lava produceren, zoals de Erta Ale in Ethiopië, tellen mee in deze telling.

De primaire bron voor het monitoren van deze activiteit is het Global Volcanism Program (GVP) van het Smithsonian Institution. Zij publiceren wekelijks een rapport waarin alle vulkanische activiteit wordt bijgehouden. Hun database toont de exacte vulkanen en het type activiteit per regio.

De meeste actieve vulkanen bevinden zich langs de zogenaamde "Ring of Fire" rond de Grote Oceaan. Andere belangrijke hotspots zijn onder meer de Mid-Atlantische Rug, Oost-Afrika en de Middellandse Zee. Landen als Indonesië, Japan, de Verenigde Staten (voornamelijk Alaska), Rusland en Chili hebben vaak meerdere vulkanen tegelijkertijd actief.

Het is cruciaal om te begrijpen dat dit aantal alleen de vulkanen omvat waarvan de uitbarsting wordt bevestigd en gerapporteerd. Afgelegen of onderzeese uitbarstingen kunnen soms enige tijd onopgemerkt blijven voordat ze worden gedetecteerd via satellietbeelden of seismische netwerken.

Waar vind je betrouwbare, actuele informatie over actieve vulkanen?

Voor wetenschappelijk onderbouwde en actuele data zijn gespecialiseerde monitoringorganisaties de primaire bron. Het Global Volcanism Program (GVP) van het Smithsonian Institution is de internationale autoriteit. Hun wekelijkse rapporten en uitgebreide database vormen de basis voor veel andere sites.

Vulkanologische instituten in actieve regio's bieden cruciale lokale informatie. Het United States Geological Survey (USGS) Volcano Hazards Program dekt de VS en zijn territoria met gedetailleerde updates en webcams. Voor Europa en de Canarische Eilanden is het Instituto Volcanológico de Canarias (INVOLCAN) en voor Italië het Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia (INGV) essentieel.

Een praktische samenvatting biedt de website VolcanoDiscovery. Hun interactieve kaart en dagelijkse updates, gebaseerd op GVP-data en een netwerk van waarnemers, geven een snel overzicht van de huidige activiteit wereldwijd.

Voor officiële waarschuwingen voor de luchtvaart moet je bij de Volcanic Ash Advisory Centers (VAAC) zijn. Zij monitoren aswolken die het vliegverkeer beïnvloeden en geven daarover wereldwijde adviseringen uit.

Gebruik deze bronnen in combinatie: het GVP voor de wetenschappelijke context, de lokale instituten voor gedetailleerde monitoring en VolcanoDiscovery voor een snelle, visuele status. Controleer altijd de datum van het laatste rapport om de actualiteit te verifiëren.

Hoe definiëren wetenschappers een "uitbarstende" vulkaan?

Het antwoord is complexer dan het lijkt, want vulkanen kennen verschillende stadia van activiteit. Wetenschappers hanteren strikte criteria om een vulkaan als uitbarstend (erupting) te classificeren. De kern van de definitie is: een waarneembare uitstoot van vulkanisch materiaal uit een krater of vent.

Dit omvat niet alleen spectaculaire lavafonteinen, maar ook continue of intermitterende activiteiten zoals de uitstoot van aswolken, stromen van lava, pyroclastische stromen of het groeien van een lavakoepel. Zelfs een vulkaan die alleen stoom en gas uitstoot (fumarolische activiteit) wordt meestal niet als "uitbarstend" beschouwd tenzij dit een nieuwe of escalerende fase is.

Organisaties zoals het Global Volcanism Program (GVP) van het Smithsonian Institution maken onderscheid tussen doorlopende uitbarstingen en actieve verstoringen. Een vulkaan blijft op de "huidige uitbarstingen"-lijst staan zolang de activiteit waarneembaar is, soms maanden- of zelfs jarenlang. Een significante afname of het stilvallen moet worden bevestigd voordat de vulkaan van de lijst wordt gehaald.

Belangrijk is dat wetenschappers ook monitoren wat er onder het oppervlak gebeurt. Toegenomen seismicitet, grondvervorming of gasemissies duiden op onrust (unrest), maar alleen het daadwerkelijke breken van het oppervlak en vrijkomen van materiaal kwalificeert als een uitbarsting. Deze precieze definitie zorgt voor eenduidige communicatie tussen wetenschappers, overheden en hulpdiensten wereldwijd.

Welke vulkanen vertonen op dit moment de meeste activiteit?

De intensiteit van een vulkaanuitbarsting wordt vaak gemeten met de Vulkanische Explosiviteitsindex (VEI) en door het type activiteit. Op dit moment springen enkele vulkanen eruit door hun aanhoudende, krachtige of gevaarlijke erupties.

De volgende vulkanen behoren tot de meest actieve ter wereld:

• Kīlauea (Hawaï, VS): Deze schildvulkaan vertoont vrijwel constante activiteit. Momenteel vinden er vaak lavastromen plaats binnen het Halema'uma'u kratermeer en soms op de riftzones. Het is een hotspot voor het bestuderen van niet-explosieve, effusieve erupties.



• Etna (Sicilië, Italië): Europa's grootste en actiefste vulkaan is bijna permanent actief. Stromboliaanse explosies, lavafonteinen en lavastromen vanuit de topkraters komen zeer regelmatig voor. De Etna staat bekend om zijn frequente en spectaculaire uitbarstingen.



• Stromboli (Eolische Eilanden, Italië): Deze vulkaan geeft zijn naam aan het 'stromboliaanse' type eruptie. Gedurende decennia, zo niet eeuwen, vinden er vrijwel elke 20-60 minuten kleine tot middelgrote explosies plaats vanuit meerdere kratermonden. Het is een van de meest constante vulkanen ter wereld.



• Fagradalsfjall / Geldingadalir (IJsland): Na een periode van rust is deze vulkaan op het Reykjanes-schiereiland sinds 2021 meerdere keren uitgebarsten. De erupties zijn overwegend effusief, met uitgebreide en langdurige lavastromen die soms dicht bij bewoonde gebieden komen.



• Popocatépetl (Mexico): 'El Popo' is een van de gevaarlijkste vulkanen ter wereld vanwege zijn explosieve potentieel en de grote bevolking in de omgeving. Huidige activiteit omvat dagelijkse emissies van waterdamp en vulkanisch gas, aspluimen, en regelmatig gloed boven de krater door het uitwerpen van gloeiend materiaal.



• Sakurajima (Japan): Deze vulkaan op het eiland Kyushu is extreem actief, vaak met meerdere explosieve erupties per dag. Aspluimen bereiken regelmatig grote hoogten, wat een constante impact heeft op de nabijgelegen stad Kagoshima.



• Semeru (Java, Indonesië): Als een van Java's meest actieve vulkanen vertoont de Semeru bijna continue activiteit. Dit omvat groeicycli van lavakoepels, pyroclastische stromen en regelmatige asuitstoot.

Het is belangrijk op te merken dat 'meeste activiteit' niet altijd 'meest explosief' betekent. Vulkanen als Kīlauea en Fagradalsfjall produceren enorme hoeveelheden lava met relatief weinig explosiviteit, terwijl vulkanen als Popocatépetl en Sakurajima een veel grotere directe bedreiging vormen door hun explosieve karakter en asproductie.

Hoe volg je vulkaanwaarschuwingen voor reizen of veiligheid?

Het actief volgen van officiële waarschuwingen is cruciaal voor veiligheid in vulkanische gebieden. De primaire bron zijn de nationale geologische diensten van het land waar de vulkaan zich bevindt. Zij publiceren gedetailleerde bulletins met het actuele gevarenniveau, vaak via een kleurcode (bijv. groen, geel, oranje, rood).

Voor een wereldwijd overzicht is het Volcano Observatories Notice for Aviation (VONA) systeem essentieel. Daarnaast bieden instituten zoals het Smithsonian's Global Volcanism Program en de Volcano Discovery-website uitgebreide, bijgewerkte informatie over huidige uitbarstingen.

Schakel pushmeldingen in via betrouwbare vulkaan-apps op je mobiele apparaat. Deze apps kunnen waarschuwingen voor specifieke vulkanen direct versturen. Volg ook de sociale media-accounts en websites van de lokale civiele bescherming of rampenbestrijding voor evacuatie-instructies.

Controleer voor elke reis naar een potentieel actief gebied de reisadviezen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Reisverzekeraars kunnen specifieke voorwaarden hebben voor bestemmingen met verhoogd vulkanisch risico; neem hier voor vertrek contact over op.

Wees voorbereid op snel veranderende omstandigheden. Een vulkaanwaarschuwingsniveau kan binnen uren escaleren. Houd daarom altijd een noodplan en een evacuatietas klaar als je in de buurt van een actieve vulkaan verblijft.

Veelgestelde vragen:

Hoeveel vulkanen zijn er op dit moment aan het uitbarsten?

Op het moment van schrijven zijn er meestal tussen de 40 en 50 vulkanen wereldwijd in een staat van eruptie. Dit getal verandert regelmatig. Onder "uitbarstend" verstaan wetenschappers niet alleen grote, explosieve gebeurtenissen, maar ook aanhoudende activiteit zoals lava-stromen, as-emissies of gloed in de krater. Instanties zoals het Smithsonian Global Volcanism Program en de Volcano Discovery houden hier dagelijks toezicht op. Hun tellingen kunnen iets verschillen door verschillende beoordelingscriteria.

Waar kan ik een betrouwbare, actuele lijst van uitbarstende vulkanen vinden?

De meest gezaghebbende bron is het Global Volcanism Program van het Smithsonian Institution. Op hun website publiceren zij wekelijkse rapporten over vulkanische activiteit. Een andere nuttige site is Volcano Discovery, die een interactieve kaart bijhoudt met bijna real-time updates. Officiële geologische diensten van landen met veel vulkanen, zoals de USGS (voor Hawaii en Alaska) of de INGV (voor Italië), geven gedetailleerde informatie over lokale erupties. Deze organisaties baseren hun gegevens op satellietmetingen, seismische netwerken en waarnemingen ter plaatse.

Is het huidige aantal uitbarstende vulkanen normaal of uitzonderlijk hoog?

Het huidige aantal is volkomen normaal. De aardkorst bevat vele honderden actieve vulkanen. In een willekeurig jaar barsten er ongeveer 50 tot 70 uit. Dat er constant zo'n 40 tot 50 actief zijn, is het gebruikelijke patroon. Vulkanische activiteit kent natuurlijke schommelingen, maar er is geen indicatie voor een algemene toename op mondiale schaal. Periodes met iets meer of minder uitbarstingen vallen binnen de verwachte variatie. De perceptie dat het meer is, komt soms door betere monitoring en meer nieuwsberichten over individuele gebeurtenissen.