Het aandeel moslims in de Nederlandse bevolking cijfers en trends

De religieuze samenstelling van Nederland is de afgelopen decennia aanzienlijk veranderd. Waar het land van oudsher vooral christelijk was, is de samenleving nu een van de meest geseculariseerde ter wereld. Tegelijkertijd is de islam een zichtbare en blijvende religie geworden. Een vraag naar het precieze percentage moslims in Nederland is daarom niet alleen een statistische oefening, maar raakt aan thema's als integratie, identiteit en demografische ontwikkeling.

Cijfers over religie zijn vaak een momentopname en kunnen variëren afhankelijk van de bron en de onderzoeksmethode. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hanteert strikte definities op basis van surveys, terwijl religieuze organisaties soms andere tellingen hanteren. Daarnaast speelt de subjectieve beleving een rol: niet iedereen met een islamitische achtergrond identificeert zich even sterk met het geloof.

Om een accuraat en genuanceerd beeld te geven, is het essentieel om naar de meest recente en betrouwbare data te kijken. Dit artikel gaat in op de actuele cijfers, de historische groei van de moslimgemeenschap en de regionale spreiding binnen Nederland. Ook wordt ingegaan op de diversiteit binnen de islam in Nederland, die gemeenschappen van Turkse, Marokkaans, Surinaamse en andere achtergronden omvat.

Het actuele percentage en de regionale spreiding in Nederland

Volgens de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) identificeert ongeveer 5% van de Nederlandse bevolking zich als moslim. Dit percentage is relatief stabiel over de laatste jaren. In absolute aantallen gaat het om ruim 900.000 personen. Het is belangrijk op te merken dat deze gegevens vaak gebaseerd zijn op enquêtes en registraties naar herkomstgroepering en religie, waardoor het een schatting betreft.

De regionale spreiding van de islamitische bevolking is zeer ongelijkmatig. De grootste concentraties zijn te vinden in de grote steden en de vroegere industriële regio's. De spreiding wordt gekenmerkt door de volgende patronen:

• Grote steden (G4): Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hebben veruit het hoogste percentage. In sommige stadsdelen kan dit oplopen tot meer dan 25% van de lokale bevolking.



• Randstad en vroegere industriële gebieden: Gemeenten in de Zaanstreek, de Rijnmondregio rond Rotterdam, en delen van Noord-Brabant en Limburg (zoals Tilburg en Eindhoven) kennen een bovengemiddeld aandeel.



• Regionale verschillen:
  
  
  
  
  
  • De provincies Zuid-Holland en Noord-Holland huisvesten samen de meerderheid van de Nederlandse moslims.
  
  
  
  • In de provincies Flevoland (met name Almere) en Utrecht is het aandeel eveneens hoger dan het landelijk gemiddelde.
  
  
  
  • In de meer landelijke provincies zoals Friesland, Drenthe, Zeeland en delen van Gelderland is het percentage islamitische inwoners aanzienlijk lager, vaak onder de 2%.
  
  
  
  
  
  

De samenstelling van de islamitische gemeenschap is divers. De grootste groepen zijn van Turkse en Marokkaanse achtergrond, gevolgd door groepen uit onder andere Suriname, Afghanistan, Irak en Syrië. Deze migratiegeschiedenis is direct verbonden met de regionale spreiding, aangezien de eerste gastarbeiders zich vooral vestigden in de haven- en industriesteden.

Vergelijking met andere religieuze groeperingen in de Nederlandse samenleving

De islam is, met ongeveer 5% van de bevolking, de op een na grootste religie in Nederland na het christendom. De christelijke bevolking als geheel is nog steeds de grootste religieuze groep, maar kent een sterke interne diversiteit en daling. Ongeveer 14% van de Nederlanders behoort tot de rooms-katholieke kerk en ongeveer 6% tot een protestantse kerk. Een aanzienlijk en groeiend deel van de samenleving, naar schatting 57%, identificeert zich niet met enige religieuze of levensbeschouwelijke groepering en behoort tot de ongebonden groep.

De demografische structuur van deze groepen verschilt aanzienlijk. De islamitische gemeenschap is over het algemeen jonger, met een hoger percentage personen in de vruchtbare leeftijd, wat van invloed is op de toekomstige omvang. De traditioneel christelijke groeperingen hebben een aanzienlijk oudere leeftijdsopbouw, wat samenhangt met een natuurlijke krimp. De groep zonder religie is sterk vertegenwoordigd onder de autochtone Nederlanders en de jongere generaties.

Qua zichtbaarheid in het publieke domein nemen de islamitische en christelijke groeperingen beide een plaats in, maar de aard verschilt. Het christendom is historisch en institutioneel verankerd in vele aspecten van de Nederlandse cultuur. De islam heeft haar zichtbaarheid met name in de vorm van specifieke gebedshuizen, religieuze praktijken en media-aandacht. De groei van de groep zonder religie is zichtbaar in de secularisering van instituties en het publieke debat.

Geografisch is de spreiding ook ongelijk. Islamitische Nederlanders zijn sterker geconcentreerd in de grote steden van de Randstad. Katholieken zijn historisch gezien meer vertegenwoordigd in het zuiden van het land, protestanten in de zogenaamde Bijbelgordel. De religieuze niet-gebondenen zijn in alle regio's te vinden, maar relatief sterker in de verstedelijkte gebieden.

Demografische kenmerken en voorspellingen voor de toekomst

De islamitische bevolking in Nederland is over het algemeen aanzienlijk jonger dan de niet-islamitische bevolking. Het gemiddelde leeftijdsverschil is een cruciale demografische factor. Deze jongere leeftijdsopbouw leidt tot een relatief hoger geboortecijfer binnen deze gemeenschap, wat een natuurlijke aanwas veroorzaakt, zelfs zonder migratie.

De geografische spreiding is ongelijkmatig. De concentratie is het hoogst in de grote steden (de Randstad), zoals Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en Utrecht. In sommige stadsdelen vormen moslims een aanzienlijke minderheid, terwijl ze in veel landelijke gebieden nauwelijks vertegenwoordigd zijn. Deze verstedelijking is een blijvend kenmerk.

Wat de etnische samenstelling betreft, is de groep zeer divers. De grootste groepen zijn van Turkse en Marokkaanse afkomst, gevolgd door Surinamers, Somaliërs, Syriërs, Irakezen en Afghanen. Deze diversiteit betekent ook een verscheidenheid aan culturele praktijken en interpretaties binnen de islam.

Vooruitzichten voor de toekomst wijzen op een geleidelijke groei van het aandeel moslims in de Nederlandse bevolging. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voorziet dat dit aandeel zal stijgen van ongeveer 5% nu naar naar schatting 7% à 9% in 2050, afhankelijk van het migratiescenario. Deze groei wordt primair gedreven door migratie (vooral asiel- en gezinsmigratie) en in tweede instantie door het jongere bevolkingsprofiel.

Belangrijk is dat de groei naar verwachting zal afvlakken. Het geboortecijfer onder moslims daalt en benadert langzaam het algemene Nederlandse gemiddelde, een fenomeen dat bij eerdere immigratiegroepen ook is waargenomen. Secularisatie en het verlaten van het geloof, hoewel minder prominent dan in de autochtone bevolking, spelen eveneens een rol in de demografische ontwikkelingen op de lange termijn.

Veelgestelde vragen:

Wat is het huidige percentage moslims in Nederland?

Volgens de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit 2023 is ongeveer 5,1% van de Nederlandse bevolking islamitisch. Dit komt neer op ruim 900.000 mensen. Het percentage is de afgelopen jaren relatief stabiel gebleven, maar de samenstelling van de groep verandert wel door geboorten, migratie en secularisatie.

Komt de groei van het aantal moslims vooral door immigratie?

Ja, immigratie is de belangrijkste factor. Het geboortecijfer onder moslims in Nederland ligt weliswaar hoger dan het landelijk gemiddelde, maar dit effect wordt kleiner. De natuurlijke aanwas (meer geboorten dan sterfte) is niet langer de hoofdoorzaak van groei. Asielmigratie en gezinshereniging, met name uit landen als Syrië, Turkije en Marokko, bepalen nu vooral de omvang van de islamitische bevolking. Ook de komst van studenten en arbeidsmigranten speelt een rol.

Zijn de meeste moslims in Nederland soennitisch of sjiitisch?

Verreweg de grootste groep, naar schatting 85% tot 90%, behoort tot de soennitische stroming binnen de islam. De sjiitische gemeenschap is veel kleiner, met name door de aanwezigheid van Nederlanders met een Afghaanse of Iraanse achtergrond. Deze verdeling komt overeen met de landen van herkomst van de meeste moslims in Nederland, zoals Turkije, Marokko en Suriname, waar de soennitische islam dominant is.

In welke steden wonen de meeste islamitische Nederlanders?

De islamitische bevolking is niet gelijkmatig over het land verdeeld. De grootste concentraties zijn te vinden in de grote steden. Rotterdam heeft met ongeveer 13% het hoogste percentage inwoners met een islamitische achtergrond. In Amsterdam ligt dit percentage rond de 11%, en in Den Haag rond de 10%. Ook in steden als Utrecht en Eindhoven zijn er relatief veel moslims. In veel plattelandsgemeenten is het percentage daarentegen vaak lager dan 2%.

Hoe is het percentage moslims in de afgelopen 20 jaar veranderd?

Twintig jaar geleden, rond 2003, was ongeveer 5% van de Nederlanders moslim. Nu is dat 5,1%. Op het eerste gezicht lijkt dit een kleine stijging. De absolute aantallen zijn echter wel toegenomen door bevolkingsgroei. Bovendien is er een duidelijke verschuiving in herkomst. Vroeger kwamen moslims vooral uit Turkije en Marokko. Nu vormen ook mensen uit Syrië, Irak en Afghanistan een groter deel. De groep is dus niet zozeer sterk in percentage gegroeid, maar wel diverser geworden.